Paarse geesten spoken in kabinet

Oude dossiers zorgen voor actuele spanningen in de politiek. Er rollen lijken uit de kast van het tweede paarse kabinet. Maar die zijn er destijds door Paars I in gezet.

Het kabinet regeert nauwelijks, slaapt slecht en maakt zich afhankelijk van het weer. Zo kan de binnenlandse politiek van de afgelopen weken grof worden samengevat. Paars II wordt achtervolgd door problemen uit het verleden en geconfronteerd met een groeiend aantal asielzoekers - allerminst een droomstart.

De herfst aan het Binnenhof staat doorgaans in het teken van de begrotingsbehandelingen. Kalme debatten waarin de Tweede Kamer met minister voor minister de voornemens van de regering bespreekt. Dit jaar gaat de aandacht minder naar het regeren dan naar het reageren. Srebrenica, de Bijlmerramp, de Betuwelijn, Schiphol - de lijken komen uit de kast rollen, zoals dat in politiek jargon heet. Paars II is daarmee opvallend veel tijd kwijt aan Paars I.

Niet dat het kabinet zich niet bewust is van de dringende kwesties die op een oplossing wachten. Premier Kok zei onlangs dat hij slecht slaapt van de criminaliteit op straat. Staatssecretaris Cohen (Justitie) onthulde deze week dat ook zijn nachtrust schade oploopt, maar dan door de asielproblematiek. Slapeloze nachten omzetten in doortastend beleid blijkt echter niet eenvoudig te zijn.

Compromissen zijn onvermijdelijk in een democratie, verklaarde minister Jorritsma, toen op Verkeer en Waterstaat, tegenwoordig van Economische Zaken, gisteren in deze krant. “Compromissen maken dat problemen nooit helemaal worden opgelost waardoor de discussie iedere keer opnieuw begint.' Maar de compromissen die het kabinet de afgelopen weken heeft gevonden, maken wel een heel bijzondere indruk: ze zijn mede afhankelijk van het weer.

Staatssecretaris Cohen zei het gisteren zelf al. “Ik wist vorige week niet dat het zo zou gaan regenen.' Hij reageerde daarmee op kritiek uit de Kamer over de als sober bedoelde opvang in legertenten.

Kamerleden waren geschrokken van de televisiebeelden van lekkende tenten en blubber. Cohen zelf ook: “Dit moet veel beter.' Vanmiddag debatteert de Kamer met Cohen over de asielproblematiek. Had het half oktober 1998 minder geregend, dan had de staatssecretaris politiek aanzienlijk sterker gestaan.

De opvang van asielzoekers is met Schiphol een voorbeeld van een ontwikkeling die het kabinet boven het hoofd groeit. Bij de presentatie van zijn begroting vorige maand waarschuwde Cohen al voor een toenemende instroom van asielzoekers. Twee weken later zei hij dat “onorthodoxe maatregelen' niet waren uitgesloten zoals het opzetten van tenten bij asielzoekerscentra. Maar van tentenkampen, zo verzekerde hij toen, zou geen sprake zijn.

Begin oktober werd de kwestie in de ministerraad besproken. Wachtlijsten voor asielzoekers, dat was de richting waarin het kabinet dacht. “Wie een alternatief heeft, mag het zeggen', zei premier Kok op zijn wekelijkse persconferentie. Wachtlijsten voor asielzoekers zijn een voor Nederland unieke maatregel.

De dadendrang duurde niet lang. Na protesten uit de Kamer, waar werd gevreesd voor zwervende asielzoekers, besloot Cohen alsnog een `sober' tentenkamp in te richten. Maar de tenten stonden nog niet of nieuwe protesten uit de Kamer dwongen de staatssecretaris te zeggen, gisteren in het NOS Journaal, dat deze manier van opvang ook “niet veel zaaks' is.

De Kamer reageert in deze zaak lustig mee. De asielspecialisten van PvdA en D66, Middel en Dittrich, konden zich vorige week nog prima vinden in het idee om legertenten te gebruiken om de op een wachtlijst gezette asielzoekers van de straat te houden. “Het maakt niet uit waar, als er maar onderdak is', zei Dittrich.

“Opvang in tenten haalt de angel uit het plan (van de wachtlijsten)', vond Middel. Na het zien van de televisiebeelden willen de Kamerleden alsnog `Leidse' tenten in plaats van legertenten. In Leiden is een verwarmde paviljoentent opgezet als uitbreiding van het asielzoekerscentrum, compleet met aparte kamers, sanitair en aansluiting voor kabeltelevisie.

Ook in de kwestie-Schiphol is het weer een factor geworden in de Nederlandse politiek. Eerst moest op verzoek van PvdA-fractievoorzitter Melkert `schoon schip' worden gemaakt. Een kabinetsnotitie, een hoorzitting en een Kamerdebat leidden tot de erkenning van de huidige minister van Verkeer, Netelenbos, dat de informatievoorziening door haar voorganger Jorritsma, “niet de hoofdprijs' verdient.

Daarna moest het kabinet nog eens onderstrepen dat volgend jaar het aantal van 12.000 `ernstig geluidsgehinderde woningen' niet zou worden overschreden. Dat laatste kon zij alleen doordat de luchthaven de zogeheten `meteomarge' uit haar plannen voor volgend jaar heeft geschrapt. Die marge in het totaal aantal vliegwegingen is ingebouwd omdat bij slecht weer vaker van een landingsbaan gebruik moet worden gemaakt die voor relatief veel geluidsoverlast zorgt. Dus als het in 1999 mooi weer is, niks aan de hand. Wordt het net zo'n zomer als dit jaar, dan zullen er nieuwe maatregelen nodig zijn. En wellicht weer een Kamerdebat.