Golf asielzoekers overspoelt politiek

Volgens de immigratiedienst zal het aantal asielzoekers volgend jaar op een nieuw record uitkomen. Daarmee wordt wederom de politiek voor een groot probleem geplaatst. In eerste instantie de verantwoordelijke staatssecretaris, Cohen, maar ook minister Zalm.

Zo'n drie weken geleden dook het cijfer op: “Bij ongewijzigd beleid' zouden 60.000 asielzoekers volgend jaar naar Nederland komen, zei premier Kok op zijn wekelijkse persconferentie. Of meer. Al snel werden het er meer; afgelopen vrijdag sprak Kok over 60.000 a 67.000 asielzoekers.

De komst van zoveel asielzoekers stelt het kabinet, dat vanmiddag met de Tweede Kamer over de asielproblematiek zou overleggen, voor problemen. In 1994 vroegen ruim 52.000 mensen asiel aan in Nederland voornamelijk Bosniers. Het was een record; tenminste, tot nu toe. Die hoge instroom zorgde ook toen voor overvolle centra en een overbelaste Immigratie- en Naturalisatiedienst.

In de daaropvolgende jaren, 1995 en 1996, daalde de instroom van nieuwe vluchtelingen, vooral als gevolg van het naderende einde van de oorlog in voormalig Joegoslavie. In 1996 circuleerde er zelfs een plan binnen het Centraal Opvang Orgaan Asielzoekers (COA) om opvangcentra af te stoten en medewerkers te laten `afvloeien'. Zo ver kwam het niet; in 1997 begon het aantal asielzoekers snel te stijgen en verdween het plan in een la. En nu kampt de overheid met dezelfde problemen als in het `recordjaar'.

Begin dit jaar voorspelde toenmalig staatssecretaris Schmitz dat er circa 45.000 asielzoekers naar Nederland zouden komen. In april, vlak voor de Tweede-Kamerverkiezingen, werd dit aantal naar beneden bijgesteld, naar 32.500. Als gevolg daarvan hoefde er in verkiezingstijd niet te worden gepraat over maatregelen om de dreigende stroom asielzoekers in te dammen. Nu blijken er 48.000 mensen te komen. En dan is er nog die dreiging van meer dan 60.000 mensen in het volgende jaar. Waar komen deze mensen vandaan?

Het ministerie van Justitie hanteert een zogenoemde landen top tien: een lijst met landen waar de meeste asielzoekers vandaan komen.

De Afghanen, op de vlucht voor het geweld van de moslim-fundamentalistische Talibaan, zijn in de loop van dit jaar op de eerste plaats gekomen. De Iraakse Koerden staan op de tweede plaats. Beide bevolkingsgroepen hebben van plaats gewisseld; de Koerden uit Noord-Irak voerden lange tijd de lijst aan.

Maar Afghanen en Iraakse Koerden zijn niet langer alleen verantwoordelijk voor de stijging van het aantal asielaanvragen. Die landen zorgen weliswaar nog steeds voor een hoge instroom, maar hun aandeel in de totale instroom neemt af. Zo was 54 procent van alle nieuwe asielzoekers in augustus 1997 afkomstig uit Irak en Afghanistan, maar daalde dit aandeel tot 33 procent in juli 1998. Reden: de gewelddadigheden in Kosovo braken uit.

De afgelopen maanden is Joegoslavie dan ook in snel tempo naar de derde plaats van de landen top tien geklommen - voornamelijk Kosovaren op de vlucht voor de Serviers onder leiding van Milosevic. Op de vierde plaats staat Bosnie. Dat is opmerkelijk, want de oorlog daar is ten einde. Waar komen de Bosniers dan vandaan? Uit Duitsland, meent het ministerie van Justitie, al is dat vaak moeilijk te bewijzen. In Duitsland sturen deelstaten sinds enige tijd Bosniers terug naar hun land van herkomst.

In de eerste negen maanden van dit jaar kwamen er dus 31.468 asielzoekers naar Nederland; een stijging met 34 procent ten opzichte van 1997. Zet die stijging door, dan komen er volgend jaar inderdaad meer dan 60.000 asielzoekers, al noemt Vluchtelingenwerk dergelijke voorspellingen “het betere glazen bol-kijken'. Volgens de organisatie kan het uiteindelijke aantal asielzoekers zowel veel hoger als veel lager uitvallen.

Op het ministerie van Justitie heeft de te lage schatting van april in ieder geval voor een groot probleem gezorgd: de kersverse staatssecretaris Cohen komt nu al een miljard gulden te kort.

Het geld is vooral nodig voor uitbreiding van de opvang en voor uitbreiding van de IND met 600 voltijds arbeidsplaatsen. In principe moet zijn eigen ministerie voor dat tekort opdraaien. Maar de vraag is waar het geld vandaan moet komen.

Wellicht besluiten de bewindslieden gezamenlijk dat het tekort van een miljard (deels) een aangelegenheid van het hele kabinet is. In dat geval kan extra geld ook van de andere departementen komen, of uit de reservepot voor onverwachte tegenvallers. Cohen zelf lijkt te hopen op steun van zijn collega's. Op de vraag waar die miljard gulden vandaan moet komen, zei hij: “Vraag dat maar aan de minister van Financien.'