Crisis voorbij, maar probleem niet opgelost

Het akkoord van Belgrado bezweert de crisis, maar het versterkt de binnenlandse positie van Milosevic - en lost het probleem-Kosovo niet op.

De Joegoslavische president Slobodan Milosevic heeft veel gemeen met Saddam Hussein: net als de Iraakse leider weet hij hoe hij de internationale gemeenschap moet doldraaien en uit elkaar spelen en is hij bedreven in de kunst van het overleven, zo bewijst opnieuw de voorlopige uitkomst van de crisis in Kosovo. De overeenkomst tussen de Amerikaanse gezant Richard Holbrooke en Milosevic doet sterk denken aan het akkoord van Bagdad tussen VN-chef Kofi Annan en Saddam Hussein begin dit jaar: is dit een serieuze oplossing voor de lange termijn of slechts een bezweringsformule om verdere - ook internationale - militaire escalatie te vermijden?

NAVO-bomdardementen lijken na ruim 50 uur onderhandelen tussen Holbrooke en Milosevic onwaarschijnlijk. De NAVO houdt tot zaterdag druk op de ketel, maar zal voorlopig opgelucht ademhalen. Na maandenlang getalm over militair ingrijpen kunnen de lidstaten wijzen op hun effectieve druk en eenheid. Maar ze kunnen niet verdoezelen dat ze in strijd met hun eigen grootspraak hun Bosnie-les niet hebben geleerd: hun optreden en Holbrookes eruptie van Amerikaans leiderschap komen opnieuw te laat, dit keer voor 1.600 doden en 250.000 Albanese vluchtelingen in Kosovo. Het akkoord van Holbrooke en Milosevic - als het standhoudt - heeft alle elementen van een quick fix: er wordt tijd gewonnen maar geen probleem opgelost. Milosevic doet zeker concessies - door voor onbepaalde tijd 2.000 `verificateurs' van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en luchtsurveillance door de NAVO toe te laten. Maar die prijs is te overzien: hij blijft comfortabel aan de macht, houdt het voor Servie heilige Kosovo binnen Joegoslavie en kan zo zijn binnenlandse positie zelfs versterken - wat bij NAVO-bombardementen niet gegarandeerd zou zijn.

Hij heeft bovendien veel mogelijkheden het akkoord te ontduiken. Kortom, Slobodan Milosevic heeft weer gegokt en - voorlopig - weer gewonnen.

De internationale gemeenschap mag weer puinruimen - zonder een deadline voor de OVSE en NAVO en met de geldbuidel in de aanslag. Bosnie lijkt op het punt van jarenlange buitenlandse aanwezigheid al een tweede Cyprus te worden, is Kosovo het volgende? De contouren van een vredesregeling zijn nog verder weg dan in Bosnie in 1995. De schade in Kosovo is door het geweld van Milosevic zo groot dat de kans op verzoening met de Albanezen verder geslonken is en hun onafhankelijkheidsdrang gegroeid is; een drang die de internationale gemeenschap niet steunt.

Alle Albanese partijen wijzen het akkoord van Holbrooke en Milosevic af. En daarmee is een vredesregeling a la Dayton voorlopig een utopie. Het akkoord van Holbrooke en Milosevic moet eerst nog in de details geregeld worden, en in de details verschuilt zich zoals bekend de duivel. Milosevic is bovendien een meester in het tijdrekken en zal met graagte wijzen op het onhaalbare, niet door hem en het Westen gesteunde streven naar onafhankelijkheid van de Kosovaren. Alleen daarom al is het onzeker of Raging Bull Holbrooke deze politieke onderhandelingen wel kan overlaten aan zijn collega Chris Hill, de Amerikaanse ambassadeur in Macedonie die als bemiddelaar de afgelopen maanden nauwelijks vooruitgang heeft geboekt.

Grote onzekerheid voor de directe toekomst is de rol van de ongewapende OVSE-waarnemers, die moeten toezien op de terugtrekking van de Servische politie en het Joegoslavische leger en die de hulpverlening aan en de terugkeer van vluchtelingen moeten coordineren. Worden zij net zo zo'n gemakkelijke prooi voor gijzelingen als destijds de VN-blauwhelmen in Bosnie, ook al hangen NAVO-vliegtuigen in de lucht? UNPROFOR revisited? Een nieuwe omineuze `dubbele sleutel'-operatie van OVSE en NAVO, die elkaar lamleggen? De OVSE-missie is hoe dan ook een riskante onderneming in een niet vreedzame omgeving en in strijd met les 1 uit het handboek van Bosnie: geen kwetsbare buitenlanders op de grond, svp.

Zowel de Kosovaarse rebellen als de troepen van Milosevic kunnen de OVSE-waarnemers maltraiteren, en niemand heeft enige garantie dat dit niet zal gebeuren.

Het is alleen al winst voor Miloaarschijnlijksevic dat de buitenlandse `pottenkijkers' nu bestaan uit 2.000 waarnemers van de van oudsher door Rusland omarmde OVSE en niet uit 26.000 soldaten van de door Amerika gedomineerde NAVO - een optie na eventuele NAVO-bombardementen. Met een triomfalistische ondertoon kon hij gisteren zijn volk melden dat Kosovo deel blijft uitmaken van Servie en Joegoslavie.

Die vaststelling alleen al is voor veel Serviers voldoende om uiterst tevreden te zijn. Dat er OVSE-waarnemers komen om te registreren dat de Servische campagne van etnische zuivering niet wordt hervat en dat de vluchtelingen worden geholpen is daarbij niet zo belangrijk, want de militaire campagne is grotendeels voorbij en de vijand - het Kosovo Bevrijdingsleger UCK - is nagenoeg verslagen. “Het probleem wordt op vreedzame wijze geregeld volgens de belangen van ons land', aldus Milosevic - en dat is wat de meeste Serviers wilden horen: hij heeft Kosovo gered en NAVO-geweld voorkomen. Dat hij de hele crisis eerst over de Serviers heeft afgeroepen, wordt in de opluchting licht vergeten.

De propagandistisch nog uit te baten triomf van gisteren versterkt de positie van Milosevic in zijn binnenlandse conflicten met de democratische oppositie, de vrije media en Montenegro, de rebelse deelstaat van Joegoslavie. Gisteravond werden in Belgrado al twee onafhankelijke bladen met politiegeweld gesloten. In het verleden heeft Milosevic duidelijk gemaakt optimaal te profiteren van dit soort kansen: na een bezworen crisis keert hij zich steeds naar een volgend actieterrein om daar critici in te tomen of onschadelijk te maken.

Het is aannemelijk dat de leiding van het pro-Westerse Montenegro het in de naaste toekomst heel hard te verduren krijgt, vanuit Belgrado.

Het akkoord met Holbrooke geeft Milosevic verder talloze mogelijkheden om spaken in het wiel van de uiteindelijk oplossing van `Kosovo' te steken. Niet alle politietroepen moeten Kosovo verlaten - alleen de eenheden die de afgelopen maanden zijn gestuurd ter versterking van de eenheden die er al waren gelegerd. En 2.000 OVSE-waarnemers kunnen niet iedere politieman in Kosovo op de voet volgen.

Milosevic kan ook nog dwarsliggen bij de uitwerking van het `raamwerk' voor de dialoog met de Albanezen, in de hoop dat de waakzaamheid van de internationale gemeenschap verflauwt. Het belangrijkste manco aan het akkoord is dat het bemiddelaar Hill niet veel handgrepen biedt om de Kosovo-Albanezen over de streep te trekken. Zowel de radicalen van het UCK als de gematigden rond Ibrahim Rugova blijven onafhankelijkheid eisen. Met een herstel van de in 1989 afgepakte autonomie van Kosovo binnen Servie - en daarin voorziet in brede lijnen het akkoord van gisteren - neemt niemand nog genoegen.

De afspraken in het akkoord van gisteren bieden de Albanezen geen enkel vooruitzicht op onafhankelijkheid en hun afwijzende reactie is dan ook niet verwonderlijk. De tegenstand van de Albanezen is zo mogelijk nog krachtiger geworden nu voor het eerst zwart op wit, in een internationale afspraak, is vastgelegd dat autonomie voor Kosovo, en niet onafhankelijkheid, het einddoel van de internationale gemeenschap is.