Schaduw Lafontaine valt over Schroder

Met ministersposten voor de strijdende partijbonzen heeft Gerhard Schroder de ruzie binnen de SPD-top afgekocht. Maar heeft de toekomstige kanselier straks voldoende gezag om zijn hervormingen door te voeren?

“Ik wilde ze alle drie in mijn kabinet hebben en ze hebben aan mijn wens gehoor gegeven', zei de toekomstige bondskanselier Gerhard Schroder gisteren tevreden, nadat hij de machtsstrijd in de SPD-top had gesust. Als de grote verzoener keek Schroder in de camera's. Achter hem, tegen een rood geschilderd decor, doemde het silhouet op van partijvoorzitter Oskar Lafontaine, de beoogde minister van Financien en schaduwkanselier die de bewegingsvrijheid van Schroder danig zal beperken. Het is duidelijk dat de SPD-partijvoorzitter alles zal doen om, waar hij kan zijn macht in de partij, de fractie en de regering te vergroten. Het was Lafontaine die de machtsstrijd in de partij deed oplaaien, omdat hij fractieleider Rudolf Scharping tegen zijn zin wilde overplaatsen, zodat zijn eigen man algemeen-secretaris Franz Muntefering steunpilaar in de fractie zou worden. Het is Lafontaine die als toekomstig minister van Financien (“Het besluit is zonneklaar', zei Schroder) het invloedrijkste ministerie in handen krijgt, dat met wezenlijk meer macht wordt uitgerust. Zo zal de toonaangevende macro-economische politieke afdeling van het ministerie van Economische Zaken, bij Financien worden worden gevoegd. Net als het economische deel van de Europapolitiek.En het is ook Lafontaine die de gisteren gepresenteerde belastingplannen van SPD en Groenen een belangrijk stempel opdrukt.

Een hervorming zijn de voorstellen van de beoogde coalitie niet eens te noemen. De wens voor een `grote en bevrijdende' belastingverlaging voor burgers en bedrijven, die investeringen en banen een forse impuls zal geven, zal niet in vervulling gaan. Het voorgestelde belastingplan voorziet niet in een algehele ontlasting, maar komt neer op een herverdeling naar ouderwets sociaal-democratisch model. Een gezin met een modaal inkomen en twee kinderen krijgt er geld bij. Grote ondernemingen, de middenstand, kleine zelfstandigen, werklozen tweeverdieners en huizenbezitters - ofwel Schroders `Neue Mitte' - betalen de rekening. Lafontaine wil de binnenlandse consumptie aanjagen en daarmee garanderen dat de economie verder aantrekt. Maar met een ontlasting van 2.700 mark in drie jaar houdt de doorsnee werknemer niet eens zoveel over, want autorijden wordt duurder en de aardgas- en olieprijzen beloven fors te stijgen. De kleine man die de afgelopen jaren gestimuleerd is om aandelen te kopen, zodat ook in Duitsland een vleugje volkskapitalisme zou ontstaan, ziet zijn koerswinst belast als hij de stukken binnen een jaar verkoopt. Huizenbezitters moeten tien jaar in hun woning blijven, wil de winst bij verkoop niet worden belast. De belastingverlichting voor bedrijven wordt teniet gedaan door de grote hoeveelheid aftrekposten, die vooral bij ondernemingen worden geschrapt. “Dit is erger dan we gevreesd hadden', reageerde Hans-Olaf Henkel, de voorzitter van de werkgeversorganisatie voor de industrie. Hij heeft becijferd dat de belastingvoorstellen het bedrijfsleven een slordige 100 miljard mark kosten.

Hoe de nieuwe coalitie met een dergelijk plan de noodzakelijke banen wil scheppen blijft een goed bewaard rood-groen geheim. Het handschrift van Gerhard Schroder en zijn vernieuwers, zoals zijn adviseur Bodo Hombach, toekomstig leider van de bondskanselarij, en ondernemer Jost Stollmann, beoogd minister van Economische Zaken, is ver te zoeken. Dat kan toch niet alleen de prijsverhoging voor benzine zijn die volgens Schroder maximaal 6 pfennig mag bedragen. Nog in zijn nieuwe boek, dat deze week verschijnt, roept oud-ondernemer Hombach op tot de grote `Befreiungsschlag' in de belastingpolitiek, die hard nodig is in Duitsland. “Van zogenaamde snel werkende en alleszaligmakende keynesiaanse recepten hebben de meesten allang afscheid genomen'. Investeringen en werk moeten ontlast worden, schrijft hij. Maar in de belastingvoorstellen a-la-Lafontaine is hiervan nauwelijks iets terug te vinden. De moed ontbreekt om de inefficiente en kostbare sociale verzekeringen, die de arbeid zo duur maken, via bezuinigingen te saneren. De minimale verlaging van de sociale lasten wordt in het belastingplan betaald met verhoging van de energieprijzen.

Waar blijft Schroder de Genosse der Bosse, die graag banen wil scheppen met een ondernemersvriendelijke politiek? Hij kreeg in de tussentijd een reddingsboei toegeworpen door scheidend kanselier Helmut Kohl, die de oude Bondsdag vrijdag over Kosovo laat beslissen om te voorkomen, dat de Groenen het Schroder al voor zijn verkiezing tot kanselier moeilijk gaan maken. Hebben de Duitse kiezers een kanselier gekozen, voor wie de intrek in de bondskanselarij al genoeg is en voor wie het eigenlijke regeren eerder een last dan een lust is, vraagt de Berlijnse Tagesspiegel zich af. Schroder zal moeten vechten wil het silhouet van zijn schaduwkanselier zijn eigen ambt niet laten verbleken.