Prodi wil `eerlijk' premier blijven

De Italiaanse demissionaire premier Prodi weigert mee te doen met de gewoonte in de Italiaanse politiek door middel van `deals' een meerderheid te krijgen. Dat maakt de kans dat hij terugkeert als premier alleen maar kleiner.

Romano Prodi schreeuwt niet graag. Professoraal oreren of vaderlijk sussen gaan hem van nature beter af. Daarom schrok Italie op toen hij zondag, twee dagen demissionair premier, zijn stem verhief. “Als een Kamerlid me toefluistert, geef me dit of dat en dan geef ik je mijn stem, dan zeg ik `neen' ', zei Prodi met overslaande stem. “Noooooo. Dat is geen moraal.'In die langgerekte, van woede en frustratie doortrokken `o' schuilt de verklaring voor de val van Prodi en voor het feit dat hij weinig kans maakt als premier terug te komen, ook al zou de coalitie ongeveer hetzelfde blijven. Ook politieke vrienden willen hem niet meer. Niet omdat hij als premier zou hebben gefaald, integendeel. Maar omdat hij het politieke spel van akkoorden in achterkamertjes en boven borden pasta niet wil meespelen. Prodi, die vrijdag met een stem verschil een motie van vertrouwen verloor, heeft inderdaad niet goed geteld. De tegenstemmen van een communist en van een Kamerlid van de kleine partij van minister van buitenlandse zaken Lamberto Dini kwamen als een verrassing. Oud-Kamervoorzitter Irene Pivetti, ook uit Dini's partij en net moeder geworden, had te horen gekregen dat ze rustig thuis kon blijven, want haar ondersteunende stem was niet nodig.

Als dat het probleem was, zou Prodi kunnen gokken op een herkansing, op een nieuwe stemming. Maar het probleem gaat dieper. Prodi voelde er niets voor om tegen een bepaalde prijs, een akkoord te sluiten met de centrum-partij van oud-president Francesco Cossiga om een meerderheid te houden in het parlement. De kiezers hebben de Olijf-coalitie gekozen, en daar zat Cossiga niet bij, is zijn argument.

“Ze hebben tegen ons gezegd dat we niet kunnen rekenen', zei Prodi zondag. “Maar wij kunnen heel goed rekenen. Om te beginnen met ons geweten. Wij hebben de stemming verloren maar we hebben het land gered.'Prodi vertelde dat vlak voor de stemming een Kamerlid van de separatistische partij Lega Nord naar hem toekwam. Een paar fractiegenoten zouden tactisch de zaal uitlopen zodat het makkelijker was een meerderheid te halen, in ruil voor een eigen tv-zender voor de Lega en een statuut dat de aanzet zou moeten geven tot de onafhankelijkheid van de regio Lombardije. “Tegen zulke mensen kan je alleen maar zeggen: `Wij halen geen zwijnerij uit' ', zei Prodi zondag.

Prodi heeft steeds zijn kracht gezocht in de steun die de kiezers twee jaar geleden gaven aan de centrum-linkse Olijfcoalitie. Daarbij is hij vaak in aanvaring gekomen met Massimo D'Alema, leider van de Linkse Democraten, de grootste coalitiepartij. Die vond dat Prodi te weinig naar hem luisterde en met zijn idee van een grote linkse coalitie een hersenschim najaagde. Bovendien was hij geirriteerd over Prodi's kritiek op zijn poging om een akkoord te sluiten met oppositieleider Silvio Berlusconi over staatsrechtelijke hervormingen. ..TE: Uiteindelijk heeft D'Alema niet de prijs willen betalen die Berlusconi vroeg: een soort amnestie voor diens corruptiezaken. Maar hij heeft wel lang met hem onderhandeld. Dat het probleem van Berlusconi's belangenverstrengeling nog steeds niet is opgelost, komt vooral omdat D'Alema daar zijn handen niet aan wilde branden. Ook de Italiaanse Volkspartij, de voormalige christen-democraten, de partij waaruit Prodi voortkomt, doen weinig om hem te redden. In de soms perverse logica van de Italiaanse politiek zijn zij beter af met een premier van een andere partij: dan kunnen zij voor zichzelf meer compensatie vragen. Aan Prodi hadden ze niet zo veel want die zocht zijn mandaat bij de Olijf-coalitie, niet bij de partij.Prodi wil een meerderheidsstelsel waarin door de kiezer wordt bepaald wie er regeert, en niet door konkelende Kamerleden. Maar in het parlement overheerst nog de politieke acrobatiek. Van de 630 kamerleden die in april 1996 zijn gekozen, zijn er 73 van fractie veranderd of hebben een nieuwe partij gevormd (zoals de communist Cossiga, die onlangs brak met de partij die hij eerder zelf oprichtte en die tot voor kort steun gaf aan de regering van Prodi). Met een veranderde politieke overtuiging heeft dat weinig te maken. Meer met de vraag waar de beste deal te sluiten was.