Een nachtelijke tussenstand in Brussel

Richard Holbrooke kwam gisteren voor iedereen onverwachts naar Brussel - met een belangrijke tussenstand in de Kosovo-crisis. Vervolgens vaardigde de NAVO haar ultimatum uit: nog 96 uur krijgt Belgrado de tijd.

“De tijd vliegt als je plezier hebt', grapte gisteravond rond negenen met een uitgestreken gezicht de Amerikaanse gezant Richard Holbrooke op het NAVO-hoofdkwartier. Zijn gesprekspartner, de altijd vrolijk ogende secretaris-generaal Javier Solana, barstte in gegrinnik uit. Holbrooke was even tevoren onverwachts uit Belgrado aangekomen in Brussel om de NAVO-lidstaten te informeren over de stand van zijn onderhandelingen met de Joegoslavische president Milosevic, voordat het bondgenootschap zou overgaan tot het uitvaardigen van een zogeheten activation order (activeringsbevel) voor luchtaanvallen in Joegoslavie.

Het activeringsbevel, dat pas na 96 uur tot luchtaanvallen kan leiden, moet dienen als uiterste drukmiddel bij Holbrookes onderhandelingen. Het besluit van de NAVO werd gistermiddag al verwacht, maar terwijl de ambassadeurs hiervoor bijeen waren kwam het nieuws dat Holbrooke in aantocht was met wat het begin van een overeenkomst zou kunnen zijn. De vergadering werd daarom afgebroken om zijn komst af te wachten. De Amerikaanse gezant, die nog kortstondig verdwaalde op het uitgestrekte terrein van het NAVO-hoofdkwartier, vertelde de ambassadeurs 's avonds onder meer dat hij vooruitgang heeft geboekt op het punt van een internationale observatiemacht in Kosovo, die er op moet toezien dat Milosevic voldoet aan de eisen van de internationale gemeenschap, zoals terugtrekking van zijn troepen uit Kosovo. De verdubbeling van de periode voordat de NAVO kan overgaan tot militaire actie - aan het begin van de avond gingen diplomaten nog uit van 48 uur - werd uitgelegd als een positief teken. Holbrooke zou om deze verlenging hebben gevraagd, omdat hij binnen 96 uur ruimte zou zien voor een resultaat in zijn onderhandelingen.

Na secretaris-generaal Solana en de zestien NAVO-ambassadeurs te hebben ingelicht, informeerde Holbrooke de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Bronislaw Geremek, voorzitter van de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa).

Ook Geremek was een onverwachte gast die plotseling op het NAVO-hoofdkwartier aanwezig bleek. Zelfs NAVO-functionarissen waren verbaasd toen ze hem om half twaalf als een schim door de hal zagen snellen. “De OVSE heeft een plaats in Holbrookes onderhandelingen', kondigde Geremek even later aan.

“De OVSE kan een instrument zijn om na te gaan of de VN-resolutie [van 23 september] wordt nageleefd.' Op de vraag hoeveel in principe ongewapende troepen de OVSE naar Kosovo kan sturen, zei Geremek: “Veel.' En even later: “Duizenden.' Solana hield het later op rond 2000 man.

Om een uur 's nachts, net voor hij vertrok naar Belgrado, stond Holbrooke de pers even te woord. “We hebben enige beweging in Belgrado', kondigde hij aan. “Ik ga nu terug om te zien of we daar op kunnen bouwen.' Dat de presidenten Jeltsin en Milosevic gezegd hebben uit te kijken naar een rol voor de OVSE, is een “zeer positieve, potentieel positieve ontwikkeling die wij toejuichen'.

Na zijn vertrek van Holbrooke keurden de NAVO-ambassadeurs eindelijk het activeringsbevel goed. Om kwart voor twee 's ochtends kwam een nog steeds vrolijke Solana de pers inlichten. “Het was een zeer lange dag en ook een belangrijke dag', volgens Solana. Zojuist was besloten activeringsbevelen uit te geven “voor beperkte luchtaanvallen en een gefaseerde luchtcampagne in Joegoslavie, waarvan de uitvoering begint binnen ongeveer 96 uur.' Maar ook zei hij: “Zelfs op dit moment geloof ik nog dat diplomatie kan slagen en dat het gebruik van geweld kan worden voorkomen'.

De verantwoordelijkheid ligt bij Milosevic: “Hij weet wat hij moet doen.'

Op de vraag of het ultimatum nog kan worden verlengd, zei hij: “De situatie is erg beweeglijk, ik wil niet praten over de situatie na 96 uur. Maar ik sta in nauw contact met Holbrooke en zijn team.' Het aftellen voor actie is nu echt begonnen. Maar in Brussel wordt al uitgekeken naar het volgende onverwachte bezoek van de Amerikaanse gezant.