Onderzoek stikstofoxide; Nobelprijs geneeskunde naar Amerika

ROTTERDAM, 12 OKT. De Nobelprijs voor de Geneeskunde gaat dit jaar naar de Amerikanen Robert F. Furchgott, Louis J. Ignarro en Ferid Murad voor hun onderzoek naar stikstofoxide (NO).

Dat is vanmorgen in Stockholm bekendgemaakt door het Karolinska Instituut

De drie Amerikaanse farmacologen toonden begin jaren tachtig aan dat het gasvormige molecuul bij de mens een belangrijke rol speelt bij het regelen van de bloeddruk. Het was het eerste bewijs dat een gas werkt als signaalmolecuul.

Na de ontdekking van Furchgott, Ignarro en Murad volgde een stortvloed aan onderzoek naar de werking van stikstofoxide. Inmiddels is bekend dat het gas ook betrokken is bij de afweer tegen kankercellen, een rol speelt bij het geheugen en zorgt voor de peristaltiek in het maagdarmkanaal. Verder is het essentieel in de lever, in de longen en in de alvleesklier. Zelfs de erectie van de penis zou tot stand komen door stikstofoxide.

Al deze ontdekkingen waren voor het Amerikaanse blad Scientific American reden om het gasvormige molecuul in 1993 uit te roepen tot 'Molecule of the Year'.

Twintig jaar geleden genoot stikstofoxide de reputatie van een verderfelijke luchtvervuiler. Het gas is een bestanddeel van uitlaatgassen, smog en sigarettenrook. Door de ontdekking Furchgott, Ignarro en Murad is het molecuul opgewaardeerd tot een essentieel communicatiemiddel tussen lichaamscellen.

Cellen in de wand van bloedvaten scheiden NO uit en zorgen ervoor dat spiercellen verslappen en bloedvaten verwijden. Afweercellen sporen bacteriën, schimmels en parasieten op en doden de indringers vervolgens door ze te 'beschieten' met stikstofoxide.

Farmaceutische bedrijven testen allerlei geneesmiddelen die de werking van NO stimuleren of juist remmen om daarmee ziekten als kanker, atherosclerose, shock en impotentie te genezen.

De Nobelprijs voor de Geneeskunde is 1,7 miljoen gulden groot. De drie Amerikaanse onderzoekers zullen dit bedrag delen.