Heiligverklaring Stein 'ongehoord'

Joodse organisaties noemen de heiligverklaring van Edith Stein, gisteren in Rome door de paus, een klap in het gezicht van de joodse gemeenschap. Met het besluit zou de katholieke kerk zich het leed van de joden toeëigenen.

ROME, 12 OKT. Onder protest van joodse organisaties heeft paus Johannes Paulus II gisteren Edith Stein heilig verklaard, een Duitse filosofe van joodse afkomst die een katholieke non werd en in 1942 is vergast in Auschwitz.

Katholieken bewonderen haar als iemand die door haar leven en geschriften een bron van inspiratie is. Stein, die vier jaar in een klooster in het Limburgse stadje Echt heeft geleefd, was al eerder uitgeroepen tot een martelaar voor de kerk. Maar van joodse zijde is aangevoerd dat Stein in de oorlog is opgepakt en vermoord omdat zij joods was, niet omdat ze een non was.

In zijn preek omschreef de paus Stein als “een uitmuntende dochter van Israel en een trouwe dochter van de kerk”. Hij zei dat 9 augustus, de dag dat Stein naar de gaskamers is gebracht, ieder jaar een moment zal zijn voor de katholieke kerk om de holocaust te herdenken. “Laat een dergelijke misdaad nooit meer voorkomen, tegen geen enkele ethnische groep, geen enkel volk, geen enkel ras, nergens op aarde,” zei de paus.

Het Simon Wiesenthal centrum had het Vaticaan verzocht de heiligverklaring uit te stellen. “Dit is ongehoord. Het is een openbare klap in het gezicht van de joodse gemeenschap,” zei Efraim Zuroff, het hoofd van het Simon Wiesenthal centrum in Jeruzalem. “De paus zendt een buitengewoon negatieve boodschap aan de joodse gemeenschap, dat in de ogen van de katholieke kerk de beste joden degenen zijn die zich bekeren tot het katholicisme.”

“Wij moeten groot begrip hebben voor de gevoelens van de joden over het vreselijke dat hun is aangedaan,” zei bisschop Van Luyn van Rotterdam, die als vice-voorzitter van de Nederlandse bisschoppenconferentie de heiligverklaring van Stein bijwoonde, samen met bisschop Wiertz van Roermond en kardinaal Willebrandts. “Ik hoop niet dat dit de dialoog tussen joden en katholieken in gevaar brengt. De katholieke kerk probeert niet zich het leed van de joden over de shoah toe te eigenen, maar wil een bijzondere vrouw eren met een enorme spiritualiteit.”

De Nederlandse bisschoppen herinneren in een gezamenlijke verklaring aan de achtergrond van de deportatie van Stein. Zij was in 1938, na de Kristallnacht, vanuit Duitsland gevlucht naar het klooster van de karmelitessen in Echt. Toen op 27 juli 1942 de Nederlandse bisschoppen onder leiding van kardinaal De Jong in een brief die in alle kerken werd voorgelezen, protesteerden tegen de deportatie van joden, reageerden de Duitse bezetters hierop door onmiddellijk zoveel mogelijk katholieke joden op te pakken en op transport naar concentratiekampen te zetten. Suggesties dat Stein hierdoor een katholieke martelares zou zijn, worden van joodse zijde fel verworpen met het argument dat joodse katholieken, en niet de bisschoppen die hadden geprotesteerd, zijn weggevoerd. Overigens wordt deze directe en harde reactie op het openlijke protest van de Nederlandse kerk soms aangevoerd binnen het Vaticaan als een verklaring voor het feit dat paus Pius XII zich niet openlijk heeft gekeerd tegen de holocaust. De paus herinnerde er gisteren aan dat Stein nooit haar joodse wortels heeft verloochend, “als jodin” is vermoord in Auschwitz, maar steun vond bij haar katholieke geloof.