Eerste stuk van artistiek leider Cassiers bij RO-theater; Emotieloos én vol spanning

Voorstelling: De Sleutel naar Junichiro Tanizaki door het RO-Theater. Regie: Guy Cassiers. Bewerking: Guus Baas. Video: Walter Verdin. Decor: Marc Warning. Muziek: Blindman. Spel: Catherine ten Bruggencate, Joop Keesmaat. Gezien: 10/10, Rotterdamse Schouwburg, Rotterdam. Aldaar t/m 24/10. Inl. 010-4118110.

Terwijl het geroezemoes van het binnenstromende publiek het theater vult, bewijst de film een grotere verleidingskunst te zijn dan het toneel. Toneel vergt stilte en concentratie, film kan tegen een stootje. Op het podium is de scène te zien uit Hitchcocks North by Northwest (1959), waarin Cary Grant vecht voor zijn eigen leven en dat van zijn geliefde op het Mount Rushmore Monument. Ondanks het gerommel in de zaal weerklinkt spontaan een collectieve kreet van opluchting als de held op het witte doek het kwaad overwint.

Waarom regisseur Guy Cassiers dit stukje film vertoont als inleiding op zijn enscenering van de roman De Sleutel van de Japanner Junichiro (1886-1965) is me niet duidelijk, maar uitdagend is het wel. Als film het medium is van de spanning en de impact, zou je eruit kunnen begrijpen, dan is toneel de kunst van de intellectuele ambitie en van de vormvernieuwing. Het kan de film zomaar annexeren en het kan ook het schouwspel vermengen met simultaan geprojecteerde close-ups: we zien actrice Catherine ten Bruggencate van rechts naar links over het podium lopen, terwijl tegelijkertijd een projectiescherm haar uitvergrote blote voeten toont.

Dat is geen arty gedoe, maar betekenisvolle stilering. In De Sleutel, een uitdagboekfragmenten van beide echtelieden opgebouwd relaas van een wanhopig huwelijk, dicht de man de voeten van zijn vrouw immers grote erotische kwaliteiten toe. Net als overigens de rest van haar lichaam dat hij in de twintig jaar van hun verbond nog nooit in volle glorie aanschouwd heeft. Hij schrijft erover in zijn dagboek, dat zijn fantasieën dank zij een gemakkelijk vindbare sleutel aan zijn vrouw openbaart. Zij op haar beurt beschrijft de avonturen met haar minnaar in haar dagboek en zo communiceert het in een traditionele machtsverhouding gevangen echtpaar: via een omweg, die een duivels spel wordt van maskerade en openhartigheid, van ver- en onthulling.

De techniek van de door Walter Verdin verzorgde video-fragmenten en het door Marc Warning ontworpen serene Zen-decor waarin een rode loper, twee glazen met water gevulde bakken en als grafische tekens ogende stoelen van Friso Kramer de toon bepalen, symboliseren de afstand die de man en de vrouw in hun intieme bekentenissen aan elkaar aanbrengen. Joop Keesmaat en Ten Bruggencate onderstrepen de esthetiek van dit geheel ook nog eens met een beheerste, bijna toonloze tekstbehandeling, die uitstekend past bij de klankkleur van hun versterkte stemmen. Ze spreken op één moment na in terzijdes over elkaar, emotieloos - en desondanks vol spanning en drift. Dat is knap, maar deze eerste voorstelling van Cassiers als nieuwe artistiek leider van het RO-theater heeft ook iets bloedeloos. Cassiers maakt een stap terug in vergelijking met zijn vorige produktie Rotjoch. Niet alleen was die in technologisch opzicht veel geavanceerder, ik vond de voorstelling ook ontroerender. Het raffinement van De Sleutel is bewonderenswaardig, maar jammer genoeg op een overwegend intellectueel niveau.