'Bijlmer' vergroot twijfel Gaddafi over proces Libiërs

AMSTERDAM, 12 OKT. Diplomaten in de Egyptische hoofdstad Kairo leggen een direct verband tussen de recente onthullingen over de lading van de El Al-Boeing die zes jaar geleden boven de Bijlmermeer neerstortte, en de berechting in Nederland van de twee Libische verdachten in de Lockerbie-affaire. Dat bericht het Arabische dagblad Al-Hayat.

De manier waarop de Nederlandse overheid de Bijlmerramp heeft behandeld vergroot volgens deze diplomaten de al bestaande twijfel dat de Libische verdachten een eerlijk proces in Nederland kunnen krijgen. Zij worden door de Verenigde Staten en Groot-Brittannië ervan beschuldigd explosieven aan boord te hebben gesmokkeld van de Amerikaanse Boeing-747 die in 1988 boven het Schotse Lockerbie ontplofte. Daarbij vielen 270 doden.

De auteur van het vrijdag verschenen artikel is de Egyptenaar Mohammed Allam, de belangrijkste correspondent van Al-Hayat in Kairo. Hij onderhoudt uitstekende relaties met de Egyptische overheid, en weet dan ook precies welke grenzen hij in acht moet nemen. Hij berichtte: “President Mubarak onderstreepte een paar dagen geleden het feit dat het Israelische vliegtuig op zijn vlucht van New York naar Tel Aviv 114 ton zenuwgas aan boord had.” Vervolgens meldde hij dat 'een diplomatieke bron' Al-Hayat had verteld dat de nasleep van het ongeluk boven Nederland “de twijfels van kolonel Gaddafi zal vergroten dat zijn twee landgenoten in Nederland een eerlijk proces krijgen, als zij, conform resolutie 1192 van de Veiligheidsraad van de VN, aan de Nederlandse regering worden overgeleverd en door een Schotse rechtbank worden berecht.”

Die aaneenvoeging van Mubarak en 'een diplomatieke bron' is volgens goed ingevoerde Arabische journalisten bedoeld om duidelijk te maken dat de 'diplomatieke bron' namens de Egyptische regering sprak. Deze bron, zo vervolgde het artikel, “wees erop dat het Nederlandse parlement een paar dagen geleden een commissie heeft geïnstalleerd om de verantwoordelijkheid te onderzoeken van regeringsfunctionarissen, die geheim hadden gehouden dat er chemicaliën aan boord van het vliegtuig waren, waarvan 34 ton nog steeds zoek zijn.”

Bovendien had de Nederlandse regering - aldus deze 'bron' - tot dusverre nagelaten om officiële informatie van de Israelische overheid inzake de lading door te geven. Voorts had de Nederlandse regering El Al niet ertoe aangezet om het ongeluk te onderzoeken.

De 'bron' concludeerde: “Bij het Nederlandse ongeluk hebben we te maken met een vliegtuig dat explodeerde, met onschuldige burgers die daarvan het slachtoffer werden, met het in gevaar brengen van de luchtveiligheid en met het schenden van de wetten van de luchtvaart. En van dat alles hebben we materiële bewijzen. Bij de Lockerbie-zaak hebben we daarentegen geen enkel materieel bewijs - alleen verdenkingen. Een heel volk werd wegens deze verdenkingen gestraft en de staat gedurende zes jaar een embargo opgelegd.”

De 'bron' stelde dan ook voor “een Arabische commissie op te richten die een dossier moet samenstellen over de El Al-ramp en tevens moet vragen om de nodige actie tegen Israel wegens zijn schending van de internationale akkoorden, wegens het in gevaar brengen van de veiligheid van burgers en wegens het bezit van gevaarlijke en verboden wapens”.

Het was al enige tijd overduidelijk dat Gaddafi niets voelt voor de berechting van zijn twee landgenoten. Weliswaar stelde de Libische advocaat Ibrahim Legwell, die de beklaagden tot voor kort verdedigde, een maand geleden dat hij geen voorwaarden stelde voor hun berechting, maar uitsluitend garanties en verduidelijkingen wilde. Die werden echter zodanig door hem geformuleerd, dat er geen sprake kon zijn van een proces in Nederland voor een Schots hof.

Een paar weken geleden werd Legwell, samen met het hele internationale team van advocaten dat hem terzijde stond, opeens door de Libische overheid ontslagen, zonder dat daarvoor een reden werd opgegeven. Maar volgens goed ingelichte Arabische bronnen was Legwell te onafhankelijk naar de smaak van kolonel Gaddafi.

Na zijn ontslag voegde de Libische overheid aan haar reeks bedenkingen tegen berechting in Nederland een nieuw bezwaar toe. Zij vond de luchtmachtbasis Soesterberg, waar het proces zou worden gehouden, uiterst verdacht. Deze vroegere Amerikaanse basis mag namelijk in oorlogstijd opnieuw door Amerikaanse vliegtuigen worden gebruikt. Daaruit leidde de Libische overheid af dat de verdachten op elk moment vanaf Soesterberg door de Amerikanen ontvoerd en naar de VS overgebracht konden worden.

Het verband dat men nu in Kairo legt tussen het Lockerbie-proces en de Bijlmerramp toont opnieuw aan dat de Egyptische regering op alle mogelijke manieren l Gaddafi politieke rugdekking probeert te geven. Dat was vorige week al duidelijk toen de Arabische Liga, die in de praktijk op dezelfde wijze door Egypte wordt gedomineerd als de NAVO door de VS, zich eensgezind achter alle Libische argumenten schaarde.

Nog maar tien jaar geleden plachten Egyptische diplomaten Gaddafi onder vier ogen voor een psychopatische gek uit te maken. Maar dat is verleden tijd. Voor Egypte, dat zich steeds meer opwerpt als de Grote Beschermer van de Arabische belangen, is Libië namelijk van levensbelang. De economische betrekkingen met Libië zijn zeer hecht geworden. Er werken naar schatting nu meer dan twee miljoen Egyptenaren in Libië, die kostbare deviezen naar huis overmaken. En het is een publiek geheim dat Libië ondershands vele miljoenen geeft aan zowel de Arabische Liga als aan Egypte. Dat schept verplichtingen, waaraan intussen niemand zich meer kan onttrekken.