VOOR HET EERST WOLKEN GESIGNALEERD IN ATMOSFEER TITAN

Amerikaanse astronomen hebben voor het eerst wolken gesignaleerd in de lagere atmosfeer van Titan, de grootste maan van Saturnus. Hun aanwezigheid werd afgeleid uit een tijdelijke toename van de straling op bepaalde punten in de atmosfeer van deze maan, zo melden de astronomen in Nature van 8 oktober.

Titan is, zo liet de Amerikaanse ruimtesonde Voyager 1 in november 1980 zien, de enige maan in het zonnestelsel met een dichte, ondoorzichtige atmosfeer. Die bestaat voor 95 procent uit stikstof en voor de rest uit methaan en andere koolwaterstoffen. Aan het oppervlak heerst een druk van 1,5 atmosfeer en een temperatuur van 180 °C onder nul.

Het oppervlak van Titan wordt door een dikke laag 'mist' op zo'n 60 tot 80 kilometer hoogte aan het oog onttrokken. Sommige onderzoekers denken dat zich onder die mistlaag wellicht wolken van methaan en stikstof bevinden waaruit 'regen' kan vallen. Om daar achter te komen, moet men door de mistlaag heen kijken en dat is mogelijk door waarnemingen te doen op bepaalde golflengten in het infrarood. Met behulp van radargolven kan zelfs het oppervlak zèlf worden waargenomen. Dat bestaat waarschijnlijk uit een mengsel van (water)ijs en vaste koolwaterstoffen, met hier en daar meren van vloeibare koolwaterstoffen.

Amerikaanse astronomen hebben Titan in de afgelopen jaren met de grote Britse infraroodtelescoop op Hawaii in vier smalle golflengtegebiedjes bestudeerd. Na analyse van de waarnemingen bleek dat op 4 en 5 september 1995 intensiteiten werden gemeten die tot 200 procent hoger waren dan normaal. De onderzoekers laten zien dit geen instrumentele effecten kunnen zijn geweest, maar dat er een ongewone situatie in de lagere atmosfeer van Titan moet hebben geheerst. De waarnemingen zijn het beste te verklaren met behulp van een tijdelijk dik wolkendek rond de evenaar, op hoogten tussen 10 tot 15 kilometer, dat ongeveer ongeveer 8 procent van deze ijsmaan bedekte.

Volgens de astronomen is het nog te vroeg om iets te kunnen zeggen over de oorzaak van het plotselinge, tijdelijke verschijnen van wolken boven Titan. Daar zijn atmosfeer kouder en dichter is dan die van de aarde, verwacht men dat hij minder turbulent zal zijn. Toch zullen er verticale bewegingen zijn, ter compensering van de horizontale bewegingen die het gevolg zijn van verschillen in temperatuur tussen de polen en de evenaar. Stijgende bewegingen zouden gepaard kunnen gaan met wolkenvorming en 'regen'. Inzicht in deze processen is niet alleen interessant omdat de atmosfeer van Titan een koudere en dikkere versie is van die van de aarde, maar dient ook een praktisch doel. Onderzoekers willen graag weten wat de Europese ruimtesonde Huygens te wachten staat wanneer hij in november 2004 in de atmosfeer van Titan afdaalt.