PCB'S EN DDT SLAAN NEER EN HOPEN ZICH OP IN SNEEUWGEBIEDEN

Slecht afbreekbare organochloorverbindingen, afkomstig van de industrie of in gebruik als landbouwpesticiden, blijken neer te slaan en te accumuleren in maagdelijke sneeuwgebieden hoog in de bergen. De verbindingen, die enigszins vluchtig zijn, verdampen bij de hogere temperaturen in het gematigde klimaat van geïndustrialiseerde gebieden of van landbouwgronden. Door atmosferisch transport kunnen de verbindingen overal te wereld komen. Dat stoffen als lindaan, dieldrin, DDT, endosulfaan en PCB's weer neersloegen in koude berggebieden of in de poolstreken werd wel vermoed, maar was nooit bewezen.

Een Canadese onderzoeksgroep heeft in een 'letter' aan Nature (8 oktober) het verslag gepubliceerd van een verkennend onderzoek. Het was altijd een raadsel hoe het kwam dat allerlei beekvissen die leefden in natuurlijke berggebieden zulke hoge gehalten aan PCB's en andere organochloorverbindingen in hun vetweefsel bevatten. De gangbare verklaring, dat er sprake was van bioaccumulatie kon voor de berggebieden niet opgaan. Bioaccumulatie is het verschijnsel dat bepaalde stoffen sterk ophopen door een lange voeselketen, waarbij door ieder organisme in de keten de onafbreekbare stof een klein beetje wordt opgehoopt. Door het grote aantal stappen zou de toppredator tenslotte hoge gehalten onafbreekbare stoffen accumuleren, zoals bijvoorbeeld bij Europese roofvogels het geval was voor het verbod op DDT. Maar bij vissen in hoge bergmeren in de Rocky Mountains is er geen sprake van een lange voedselketen.

Op allerlei plaatsen in de Canadese Rocky Mountains bemonsterden de Canadezen sneeuw en smeltwater, zowel op hoge, zeer koude plaatsen (3.000 meter hoog) als op lage, relatief warme plaatsen (500 meter). Het bleek dat de condensatie van de vluchtige chloorverbindingen plaatsgebonden was. Weinig vluchtige verbindingen sloegen laag neer (rond 1500 meter), vluchtiger verbindingen hoger (2500 meter). De atmosfeer gedraagt zich in dit opzicht niet anders dan een scheikundige destilleerkolom.

Het gehalte aan organochloorverbindingen neemt in de hogere gebieden toe met een factor 100 vergeleken met de gehalten in de lagere gebieden. Dit heeft niet alleen grote gevolgen voor dieren die leven in het smeltwater van gletsjers, maar ook voor de watervoorziening van steden die smeltwater als grondstof gebruiken. Miljoenensteden als Denver en Mexico City betrekken hun drinkwater uit berggebieden die hoger zijn gelegen dan 3.000 meter.