Leider Azerbajdzjan bijna zeker van zege

Haydar Aliyev, de sterke man van Azerbajdzjan, kan morgen worden herkozen als president. Serieuze tegenstand is er nauwelijks: zijn belangrijkste tegenstanders boycotten de verkiezingen.

ROTTERDAM, 10 OKT. Eigenlijk twijfelt niemand in Azerbajdzjan aan de kansen van Haydar Aliyev, de man die zijn olierepubliek sinds 1993 met harde hand en met soms dubieuze methoden bestiert, op een nieuw mandaat: 'Baba' (opa) Aliyev beschikt over een zekere populariteit als chef-handhaver van de orde en de stabiliteit en als de man die internationale oliemaatschappijen ertoe heeft gebracht veertig miljard dollar in de ontwikkeling van de olie-industrie te steken zonder de belangen van Azerbajdzjan te verkwanselen. Belangrijkste minpunt: zijn dubieuze methoden - erfstuk uit een communistisch verleden: Aliyev heeft nog in Leonid Brezjnevs politburo gezeten. Maar dat minpunt weegt niet zo zwaar voor de brede massa van het electoraat. Het andere minpunt is de open zweer Nagorny Karabach, de enclave die door de Armeniërs is veroverd; zij houden al jaren vijftien procent van Azerbajdjzan bezet, met 800.000 vluchtelingen als consequentie. Maar Aliyev kan aanvoeren dat het bestand van 1994 zijn werk is en nog altijd standhoudt.

De aanloop tot de stembusgang is hectisch geweest. De vijf belangrijkste opposanten van Aliyev boycotten de verkiezingen. Onder hen zijn ex-president Abulfaz Elçibey, de oud-voorzitter van het parlement Rasul Guliyev (de enige die kans zou maken tegen Aliyev) en Isa Gambar van de nationalistische partij Musavat. Zij maken bezwaar tegen de onevenwichtige samenstelling van de nationale kiescommissie, het gebrek aan democratie, het bestaan van censuur, het vasthouden van politieke gevangenen en de vervolging van opposanten. Ze eisen uitstel van de verkiezingen met drie maanden om al deze misstanden eerst recht te zetten. Hun bezwaren worden weliswaar in brede zin door de internationale gemeenschap gedeeld, maar die gaat niet zover de verkiezingen bij voorbaat oneerlijk te noemen. Aliyev heeft voldaan aan een belangrijke eis van die internationale gemeenschap, door de kieswet aan te passen. Die, zo vinden Westerse waarnemers, is nu de “meest democratische” van de hele voormalige Sovjet-Unie.

In die zin worden de verkiezingen meer een test voor de democratie in Azerbajdzjan dan een echte krachtmeting. De president heeft zes uitdagers. Volgens peilingen zou hij morgen op 68 procent van de stemmen kunnen rekenen. Etibar Mamedov, historicus en leider van de Nationale Onafhankelijkheidspartij, zou op rond zestien procent van de stemmen kunnen rekenen. De overige kandidaten blijven onder de vijf procent.

De belangrijkste vraag is of Aliyev in de eerste ronde al kan worden gekozen. Volgens de wet heeft hij daarvoor tweederde van de stemmen nodig. Als hij daar niet in slaagt, komt hij in de tweede ronde uit tegen de nummer twee, vrijwel zeker Mamedov. In dat geval zou het stempercentage voor Aliyev wel eens fors kunnen dalen, zo zeggen die waarnemers, want Mamedov heeft een efficiënte campagne achter de rug, al gaat geen van hen ervan uit dat hij Aliyev in die tweede ronde zou kunnen verslaan. Aliyev heeft zijn kritiek op zijn tegenstanders vooral op Mamedov geconcentreerd. Die, zo zei hij deze week, “is niet waardig genoeg om schoolhoofd te zijn” en komt aldus voor het presidentschap al helemaal niet in aanmerking. De twee tegenstanders van nu staan al decennia in andere kampen: toen Aliyev in de jaren zeventig partijchef van Azerbajdzjan was, was Mamedov dissident.

In het kader van de campagne kwam het het afgelopen weekeinde tot een heus televisiedebat - een novum in Azerbajdzjan, waar Aliyev de media in een zeer stevige greep heeft en de televisie Aliyevs kwaliteiten dagelijks ophemelt. Afgelopen zondag was dat even anders. Drie uur lang konden journalisten de kandidaten ondervragen in wat uiteindelijk het eerste harde politieke debat op de televisie sinds 1993 werd. Aliyev deed er zelf niet aan mee, omdat hij op campagne was. Volgens zijn uitdagers durfde hij het debat niet aan.

Zo hekelden die uitdagers drie uur lang volop de corruptie in het land, de censuur, het hardhandige optreden van de politie tegen opposanten en demonstranten, de politieke processen wegens 'hoogverraad' tegen opositieleiders en de fraude waarmee Aliyev morgen gaat winnen, want 67 procent van de stemmen halen zonder fraude - dat kan niet, zo is hun overtuiging. “Zoals ze het staatsplan voor eieren plegen te vervullen, zo zullen ze het staatsplan voor stemmen vervullen”, zei schamper de ultra-nationalistisch Suleyman Nizami, de Zjirinovski van Azerbajdzjan. Nizami's partij is doorgaans pro-Aliyev, maar Nizami heeft zich kandidaat gesteld, omdat “alleen Allah onmisbaar is”. Collega Asraf Mahiyeh, die ooit heeft voorgesteld de kerncentrale Medzamor in Armenië te bombarderen om het probleem-Karabach op te lossen, zei dat Aliyev zo gehecht is aan de macht dat hij geen andere keus heeft dan de uitslag van morgen te vervalsen.