Informatieproblemen

Kennis is als het licht. Je kunt het niet aanraken, het weegt niets, en het gaat de hele wereld over. “Toch leven miljarden mensen nog steeds in de duisternis van armoede”, aldus het jongste World Development Report. Dit jaarlijkse document van de Wereldbank speelt een belangrijke rol in het publieke debat over ontwikkelings- en groeibeleid. De jongste editie (Knowledge for Development) geeft een inzichtelijke analyse van het belang van kennis en informatie voor ontwikkeling.

Het creëren van kennis is kostbaar. Geen wonder dat er in de industrielanden veel meer van voorhanden is dan in ontwikkelingslanden. Maar de kloof is te overbruggen. De onderzoekers van de Wereldbank maakten berekeningen voor Zuid-Korea en Ghana. Het resultaat is verbluffend. Beide landen hadden in 1958 ongeveer hetzelfde inkomen per hoofd. In 1990 verdienden Zuid-Koreanen zes keer zoveel als Ghanezen. Volgens sommige berekeningen van de Wereldbank is niet minder dan de helft van het verschil te veklaren uit de verwerving en het gebruik van kennis.

Het World Development Report onderscheidt twee soorten kennis. Er is technische kennis (bijvoorbeeld over landbouw, gezondheidszorg, accoutancy) en kennis over toe te kennen eigenschappen (bijvoorbeeld productkwaliteit, kredietwaardigheid van leners). Bij een ongelijke verdeling van het eerste is sprake van een 'kenniskloof' en bij het tweede van 'informatieproblemen'. Kennis en informatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Chef-econoom van de Wereldbank Joseph Stiglitz, verantwoordelijk voor het World Development Report, heeft het belang van informatie voor een goed functioneren van de economie altijd onderstreept. Door gebrekkige informatie ontstaan imperfecte markten, die weer leiden tot minder groei. Kijk naar de huidige financiële crisis, die deels is veroorzaakt door gebrekkige financiële informatie op alle niveaus.

Een ander, eenvoudiger, voorbeeld. De Grameen Bank in Bangladesh kan aan kleine zelfstandigen in de informele sector goedkoop kredieten verschaffen. In kleine groepen van bijvoorbeeld vijf personen wordt iedereen voor elkaars afbetalingsgedrag verantwoordelijk gesteld. Moeizaam en duur onderzoek naar de kredietwaardigheid van de kleine lener is dan niet meer nodig. Nog simpeler: betere kennis van voedsel betekent een betere gezondheid.

Het creëren van kennis in een land staat of valt natuurlijk met de capaciteit tot kennisverwerving. Hierbij spelen onderwijs, openheid van de economie en infrastructuur voor telecommunicatie een rol. Landen waar deze factoren significant meer dan gemiddeld aanwezig zijn zien hun economieën jaarlijks 4 procentpunt harder groeien dan landen waar de aanwezigheid significant onder het gemiddelde ligt.

Het dichten van de kenniskloof is voor ontwikkelingslanden niet gemakkelijk. De rijke landen verleggen immers constant de grens van hun kennis. Maar ontwikkelingslanden hoeven het wiel niet uit te vinden, of de computer, of de behandeling tegen malaria. Het verkrijgen van kennis is door de communicatierevolutie veel goedkoper geworden. “Waarom vindt de transfer van kennis dan niet zo snel plaats als we misschien zouden verwachten?”, luidt de vraag in het World Development Report.

De belemmeringen vloeien volgens de Wereldbank-studie vooral voort uit informatieproblemen. En die zijn in ontwikkelingslanden veelvuldig door de gebrekkigheid van instituties (overheden, particuliere instellingen, wetten).

Waarom bijvoorbeeld nemen arme boeren zo traag nieuwe technologieën over, terwijl deze potentieel meer opbrengen? Onderzoek in India gaf het antwoord: ze hebben geen toegang tot een verzekering (tegen mislukking) noch tot krediet. Een onderzoek in Nigeriaanse dorpen maakte het belang duidelijk van onderlinge verzekeringsregelingen, binnen en tussen dorpen.

Informatietechnologie wordt volgens het World Development Report steeds belangrijker in de verspreiding van kennis. De introductie van telefoons in plattelandsdorpen op Sri Lanka maakte het kleine boeren mogelijk rechtstreeks in de hoofdstad Colombo informatie te krijgen over de prijzen van fruit en andere producten. Voordien verkochten ze hun oogst voor 50 à 60 procent van de prijs in Colombo. Tegenwoordig krijgen ze 80 à 90 procent. Een heel andere toepassing van informatietechnologie is de African Virtual University met 27 satellietontvangstations. Zo kan het gebrek in Afrika aan goede professoren, lesmateriaal en moderne curricula gemakkelijk ongedaan worden gemaakt.

De Wereldbank profileert zich steeds meer als 'kennisbank'. De organisatie steekt 40 miljoen dollar in het opzetten van een databank. Daardoor moet vanaf het jaar 2000 kennis over wegen aanleg, irrigatie en andere expertise rechtstreeks beschikbaar komen.

Internationale instellingen hebben volgens het World Development Report een belangrijke rol in de verkleining van de kenniskloof en het informatieprobleem. Ze kunnen kennis als een publiek goed verspreiden, optreden als intermediair in de overdracht van kennis, en de toenemende hoeveelheid kennis over ontwikkeling uit allerlei bronnen bijeenbrengen en toegankelijk maken. Overheden moeten hun aandeel leveren met een open handelsregime (verwerving van buitenlandse kennis), verbetering van onderwijs, goede instituties en doorvoering van concurrentie in de telecomsector.

Volgens de Wereldbank is een publieke stimulans voor de verspreiding van kennis onontbeerlijk. “De globalisering van handel, financiën en informatiestromen doet de concurrentie toenemen, waardoor het gevaar groeit dat de armste landen veel sneller achterblijven”, waarschuwt president James Wolfensohn.

World Development Report, Knowledge for Development (1998/1999); Oxford University Press; ISBN 0-19-521118-9 (paperback)