Illegalen hebben ook recht op onderwijs

Het mensenrechtenverdrag geeft andere rechten dezelfde status als het recht op leven

In de koppelingswet staat dat universiteiten illegalen niet meer als student mogen inschrijven. De Leidse rector magnificus heeft laten weten dat hij dit verbod niet kan naleven. Welke juridische gronden heeft hij voor zijn weigering?

In het Europese verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens heeft Nederland op zich genomen een twintigtal fundamentele rechten te verzekeren aan een ieder die zich binnen de Nederlandse rechtsmacht bevindt. Een van die rechten luidt: “Niemand mag het recht op onderwijs worden ontzegd.” Misschien hadden wij een dergelijke verplichting niet op ons moeten nemen. Zwitserland en een paar Oost-Europese staten erkennen die grondrecht niet. Maar Nederland is er aan gebonden.

Artikel 14 van datzelfde verdrag bepaalt dat alle mensenrechten uit het verdrag aan iedereen moeten worden verzekerd zonder onderscheid op welke grond ook, zoals ras, nationale afkomst, geboorte of andere status.

Beide bepalingen vinden steun in een wereldwijd verdrag van de UNESCO dat ook voor ons land geldt.

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens ziet, samen met de Europese Commissie voor de Rechten van de Mens, toe op de naleving van het verdrag. In zijn jurisprudentie heeft het Hof beslist dat alle overheidsorganen, dus ook de universiteiten aan het verdrag gebonden zijn. Over het recht op onderwijs werd beslist dat dit in hoofdzaak, doch niet uitsluitend geldt voor het lager onderwijs aan minderjarige kinderen. Voor het universitaire onderwijs kunnen wellicht beperkingen gelden. Maar de tekst van het artikel is algemeen en als, zoals gebruikelijk, voorwaarden worden gesteld aan het universitaire onderwijs dan mogen die in geen geval discriminerend zijn. Een restrictie in het universitair onderwijs die alleen voor illegalen geldt, is in strijd met het discriminatieverbod van artikel 14.

Maar de democratisch gekozen wetgever kan toch voor het gehele land bindende regels maken? Het bijzondere van het mensenrechtenverdrag is dat het voorrang heeft, ook boven de democratisch tot stand gekomen wetgeving. Artikel 94 van onze Grondwet zegt het duidelijk: “Wetten vinden bij ons geen toepassing als die toepassing in strijd is met een verdrag.” Het is ook een essentieel kenmerk van mensenrechten dat ook de wetgever er niet van af mag wijken. De wetgever komt voort uit de meerderheid van het volk. Theoretisch kunnen belangen van een minderheid altijd in het parlement worden overstemd. Om ook iedere minderheid minimum waarborgen te geven, garanderen wij mensenrechten. Om te voorkomen dat de wetgever mensenrechten inperkt heeft Europa de belangrijkste rechten in een bovennationaal verdrag vastgelegd.

Mag je aan mensen die zich niet aan de regels houden (zoals illegalen) mensenrechten ontzeggen bij wijze van sanctie? Neen, dat mag niet, stelt het Europese Hof van de Rechten van de Mens. België had aan een journalist die in de oorlog fout was geweest het recht ontnomen de journalistiek nog te beoefenen. Dit werd in strijd geacht met de vrijheid van meningsuiting. België wijzigde daarop de straf.

Maar, wat kan de overheid dan wel doen? Het is toch te gek dat een universiteit zou kunnen weigeren de wet na te leven? Wij menen dat de overheid voldoende mogelijkheden heeft om illegalen op te sporen, zeker die illegalen die al zo ver zijn ingeburgerd dat zij zich bij de universiteiten komen inschrijven. De overheid kan die mensen dan het land uitzetten. Doet zij dat niet, gedoogt zij dus die mensen binnen Nederland, dan mag zij hun de fundamentele mensenrechten niet onthouden.

Voor het meest fundamentele mensenrecht (het recht op leven) zal dit zonder meer voor iedereen duidelijk zijn. Het ziekenhuis mag een illegaal met een acute blindedarmontsteking niet dood laten gaan, ook al zou een koppelingswet voorschrijven dat het geen hulp mag bieden (zover gaat onze koppelingswet gelukkig niet). Het mensenrechtenverdrag geeft andere rechten dezelfde status als het recht op leven. Ook die andere rechten moeten wij respecteren. Illegalen mag men die rechten niet blijvend ontzeggen.