HET ONZICHTBARE STINKMONSTER

OP BASISSCHOOL De Beiaard in Utrecht startte afgelopen week de Kinderboekenweek op een wel heel bijzondere manier. In een volle aula met zo'n 260 kinderen werd onder luid gejuich het eerste exemplaar van het boek Het monster van het blauwe paleis aangeboden aan de 'koningin' van de school, Ina van de Vliet. Op de voorkant van het sprookjesboek ontdekten de kinderen al snel de beeltenis van medeleerling Delina. En op een van de illustraties binnenin kwamen zij koningin Ina de Bezielde en eerste minister Alma de Zachtaardige tegen. Ook Kordate Coby en Paul de paleiselijke pottenbakker zijn geen onbekenden van de kinderen. 'Het monster van het blauwe paleis' is een sprookje dat over De Beiaard gaat. Herkenbaar, maar net even anders. Zoals het hoort in sprookjes. En het is een echt boek geworden. Met een stevige kaft, mooi papier en kleurrijke illustraties van tekenares Lian Ong.

De schrijfster en particulier uitgeefster van het boek, pedagoog Angelika Rath, begon drie jaar geleden met dit enigszins uit de hand gelopen project. Als redactielid van de schoolkrant - haar dochter Vania zat toen nog op De Beiaard - schreef ze in een aantal afleveringen een sprookjesachtige verhaal over het vreselijke stinkmonster dat het blauwe paleis teisterde. Onzichtbaar, maar desalniettemin zeer aanwezig. Vooral op de 'waterplaatsen' in de school: "Waar uit zilveren kranen helder water stroomde om zich te wassen of te verfrissen. Waar sneeuwwitte potten van het fijnste Chinese porselein waren neergezet om zich te ontlasten." Leerkrachten, kinderen, ouders, iedereen wist meteen waar het over ging, want de rioolstank en de urine-achtige geuren die uit de wc's van de school opstegen konden niemand zijn ontgaan.

Rath kreeg veel enthousiaste reacties op haar feuilleton en toen dochter Vania als achtstegroeper De Beiaard verliet, besloot ze er een echt verhaal en een echt boek van te maken. "Omdat ik van deze school hou", zegt Rath, "van de sfeer, de inzet van Ina en Alma, de respectvolle manier waarop ze met de kinderen omgaan. Al die mensen werken zich een ongeluk en ze staan nooit in de schijnwerpers. Het is mijn cadeautje aan de school." Maar waarom een sprookje? "Omdat ik een sprookjes-mens ben", zegt Rath. "Mijn moeder werkte hard, maar ze las altijd sprookjes voor. Dat herinner ik me als de heerlijkste momenten."

En om spanning in het verhaal te brengen koos Rath dus voor een vreselijk monster dat met zijn akelige zure adem de waterplaatsen onveilig maakt. Wie deze betrad "tuimelde achteruit, verslagen door de zure adem die het ondier verspreidde. Je hapte naar lucht, maar je longen schroeiden dicht. Je werd duizelig en zag rode vlekken voor je ogen. De adem maakte je misselijk en ziek. Als het monster eruit zag zoals zijn adem rook, dan moest het afgrijselijk zijn. Dan moest het klauwen hebben als roestige mestvorken en de muil van een rottende walvis."

Het was echt erg met die rampzalige wc's, legt Rath uit. "Mijn dochter ging er nooit op, als ze uit school kwam stond ze op knappen." Maar als pedagoog kon Rath het toch niet nalaten om het sprookje een moraal mee te geven. Nadat onverschrokken en kordate jonkvrouwen en jonkheren ten paleize geprobeerd hadden het monster te verjagen, er talloze architecten, timmerlieden en geleerden aan te pas waren gekomen, ja zelfs de kroon van de koningin door de stank was krom getrokken en geoxideerd, kwamen de kinderen in de paleiszaal bijeen om een oplossing te bedenken. Onder het zingen van vieze liedjes brouwden zij een vies drankje. En dat zou het monster tenslotte op de vlucht doen slaan. Als dank liet de koningin haar kroon, die intussen weer was gaan glimmen, omsmelten tot een grote bel. "En het is deze bel waarmee de kinderen van De Beiaard tot op de dag van vandaag worden geroepen als het tijd is om in het blauwe paleis te komen spelen, te leren en te lachen", zo luiden de laatste regels van het sprookje. "Toen deze aflevering was verschenen in de schoolkrant", vertelt Rath, "vroegen de kleintjes zich af of de echte bel van de school inderdaad gemaakt was van een gouden kroon. Ze waren door het verhaal een beetje vervreemd geraakt van hun eigen werkelijkheid. Aandoenlijk was dat."

Een verhaal is echter nog geen boek. Rath begon fondsen aan te schrijven en sponsors te zoeken om de 18.000 gulden bij elkaar te krijgen die nodig was voor een goed ontwerp, mooie tekeningen en professioneel drukwerk. "Een risicovol project", moet ze erkennen. Als niet alle 750 exemplaren … Ÿ 20,- worden verkocht, blijft ze met een gat in haar begroting zitten. Maar gelukkig is de aftrek de eerste dag al bijzonder groot. Volgens Ina de Bezielde zijn er al tegen de tweehonderd examplaren verkocht onder het paleisvolkje. Het bestuur heeft bovendien honderd boekjes afgenomen die het voor promotie van de school mag gebruiken.

"Dit boek laat precies zien hoe het op deze school toegaat", zegt Hans Creton, voorzitter van het schoolbestuur. "Daar kan geen folder tegen op." Hij is speciaal voor de feestelijke aanbieding naar De Beiaard gekomen. Ook koningin Ina vindt dat de sfeer van de school 'hartstikke goed is getypeerd' in dit sprookje. Ze voelt zich zeer gevleid. "We hebben hier op deze school al zoveel gedaan en ik heb in de afgelopen veertien jaar al zoveel meegemaakt, maar dat je een boek kan schrijven over een school is nooit in mijn denkwereld opgekomen. Toen ik tijdens de presentatie van het boek de kinderen in de aula toesprak en al die koppies zag, voelde ik me echt de koningin. Ik ben gewoon een trotse directeur."

Dat het over stinkende wc-tjes gaat ziet ze helemaal niet als een aanklacht. "Het is gewoon omgedraaid tot iets geinigs", lacht ze. Bovendien is de ergste stank verdwenen nu het riool weer naar behoren functioneert. Zelf heeft ze niets tastbaars dat herinnert aan haar lagere-schooltijd. "Dit kunnen kinderen later uit de kast halen en als ze het lezen dan hoop ik dat ze zich hun school herinneren als een paleis waar ze hun eigen plekje hebben gehad en gewaardeerd werden."