Handelaren bespelen beleggers

'De aandelenmarkt is een spel. Alle verwijzingen naar het wel en wee van bedrijven, winsten van ondernemingen, liquiditeiten, rentepercentages, werkgelegenheid enzovoort zijn strategieën om de aandacht van beleggers te vestigen op factoren die vaak niets te maken hebben met de werkelijke gang van zaken.' Aldus schreef de Amerikaanse beursrot Joseph Granville in 1976 in een van zijn boeken, een bewerking van de uitgave uit 1960. 'Eigenlijk', zegt de ooit zo beroemde meester, 'is de nieuwe uitgave overbodig, want de menselijke natuur is niet veranderd. Mensen reageren nog altijd op dezelfde voorspelbare manier wanneer hun angst of hebzucht geprikkeld wordt. En dat blijven ze in de toekomst doen.' In de jaren zeventig gingen er in Wall Street soms 30 miljoen aandelen per dag om. Nu ligt de dagomzet soms op een miljard (1000 miljoen).

Beleggers zoeken naar de juiste weg, terwijl de markt allerlei valse signalen afgeeft om beleggers te misleiden. De markt is te slim om haar wetten, regels en principes prijs te geven. Dat zou ook niet kunnen, want die veranderen naar gelang de tijd en omstandigheden. Als het zo uitkomt gebruikt men rookgordijnen en valkuilen of wordt de wet overtreden, om zijn doel te bereiken.

Daarom geeft Granville geen handleiding, maar beperkt zich tot het volgens hem enige effectieve wapen om het doen en laten van het slimme geld te ontmaskeren: technische analyse, de taal van de markt. Het vastleggen en analyseren van prijzen, koersen, omzetten en dergelijke, zonder rekening te houden met de voornoemde factoren die het zicht vertroebelen. Alle historische prijzen en omzetten vormen bepaalde grafische patronen met een voorspellende waarde. Hoewel je daar niet te veel waarde aan moet hechten, want de markt is te slim om zich daar altijd aan te houden.

Ze kan het koersverloop van een aandeel sturen, door extra te kopen of verkopen en zo bij technische analisten een bepaalde (valse) verwachting oproepen, om daarna toe te slaan.

Volgens Granville doorloopt de markt altijd een vast patroon, bekend als bull en bear markets, of hausse en baisse markten, met respectievelijk stijgende en dalende koersen. Binnen die twee onderscheidt hij drie fasen met kenmerkende eigenschappen, die eveneens in een vaste volgorde worden doorlopen. Een zoekende belegger moet daarom eerst uitvinden in welke fase de markt zich bevindt en daarna zijn plan trekken.

Het verloop is zo: hausse markt fase 1, dan 2 en vervolgens 3; het hoogtepunt van de hausse. Het publiek, dat zijn particuliere en professionele beleggers, is tijdens fase 1 en 2 onzeker en verkoopt, maar is in de finale vol zelfvertrouwen en koopt. De oplopende koersen in de eerste helft van dit jaar, gevolgd door het AEX-record in juli, lijken op de derde fase van een hausse markt. De handel, het slimme geld, is in bull-fase 1 en 2 vol vertrouwen en koopt van het publiek, maar haakt in fase 3 angstig af en verkoopt. De fasen kunnen ieder weer in duur verschillen, wat de analyse bemoeilijkt.

Na de bull volgt de bear market met de fasen 1, 2 en 3. Tijdens 1 en 2 is het publiek nog steeds vol vertrouwen en koopt. De onzekere handel verkoopt. De hausse van dit jaar kan daarom ook als tweede fase van de bear market gezien worden. In de derde fase wordt het publiek bang, zoals nu, en dumpt aandelen in de handen van de handel, nu weer vol vertrouwen, die in de voorgaande fasen alles tegen oplopende prijzen verkocht heeft. Daarna kan het spel weer opnieuw beginnen met fase 1 van de bull market.

Wat is het belang van deze Granville-benadering? Wie voordelig wil beleggen, moet weten in welke fase de markt verkeerd. Kopen wanneer anderen angstig verkopen, zoals dezer dagen, en verkopen als de tijd rijp is. Tussen die twee momenten kunnen makkelijk een paar jaar of meer liggen. Maar wat geeft dat wanneer je voor de (middel)lange termijn belegt en je geld door belastingvrije koerswinst verdubbelt.

Deze benadering biedt een tweede voordeel: je hoeft niet dagelijks, wekelijks of maandelijks de economie en die berg beursnieuws te volgen. Je volstaat met de emoties van beleggers te peilen. Als iedereen wil kopen en de beurs lijkt op een loterij zonder nieten, dan zitten we in bull fase 3, bear fase 1 of bear fase 3. Ontrolt zich een wereldwijde correctie, dan zitten we beslist in bear fase 3, gevolgd door bull fase 1 en 2. In alle drie fasen blijven beleggers verkopen en handelaren kopen.

In feite zegt Granville dat de Azië-crisis, Rusland, Japan, Clinton en de lage dollar er niet toe doen: de beurs was toch wel gedaald. Dat is een geruststellende gedachte, want voor een herstel zijn we daar dus niet afhankelijk van.

Wie iets ziet in deze filosofie, kan bij de technische analisten van zijn (effecten)bank informeren wat zij er van denken. Bijna iedere analist heeft eigen opvattingen en fasen. Bovendien loopt ieder aandeel niet in de pas met de hele (gemiddelde) markt.