Het echte drama van Belgrado volgt nog

De Amerikaanse gezant Richard Holbrooke probeert nog een keer de Joegoslavische president Slobodan Miloševic tot inkeer te brengen. Om te slagen heeft Holbrooke nog meer druk van de NAVO nodig.

BRUSSEL, 9 OKT. De mogelijke ontknopingen van 'Kosovo' de komende dagen zijn volgens Westerse diplomaten zeer overzichtelijk: of de Amerikaanse gezant Holbrooke bereikt een regeling met de Joegoslavische president Miloševic of er volgen NAVO-bombardementen. Als een akkoord in Belgrado uitblijft, besluiten de zestien NAVO-ambassadeurs - zaterdag of maandag - tot militaire actie, door goedkeuring van een Activation Order. Daarna kan het nog drie à vier dagen duren, schatten NAVO-diplomaten, voordat de Amerikanen hun eerste Tomahawk-raketten afvuren.

Op het oog lijken het diplomatieke- en militaire script twee gescheiden opties, maar voor een gehaaide onderhandelaar als Holbrooke gaan ze als carrot and stick-methode naadloos samen. Holbrooke heeft tijdens zijn pendeldiplomatie voor het vredesakkoord van Bosnië en het drie weken durende verblijf in Dayton eind 1995 niet alleen Miloševic goed leren kennen. De Amerikaanse stormram heeft vooral bewezen dat diplomatie bij Balkan-leiders alleen een kans van slagen heeft als zij ondersteund wordt door maximale militaire dreiging.

Volgens Holbrooke is de huidige militaire druk op Miloševic nog niet groot genoeg, vertelde hij de NAVO-ambassadeurs gisteren achter gesloten deuren. Veel Westerse diplomaten, onder wie Holbrooke zelf, houden er rekening mee dat Miloševic pas door de knieën gaat als de NAVO-ambassadeurs hun zogeheten Activation Order hebben goedgekeurd. Holbrooke heeft deze Activation Order nodig om de druk op te voeren, zo liet hij in Brussel weten. In die periode van drie à vier dagen die dan volgt, is er nog tijd genoeg om een akkoord te bereiken en de NAVO-machinerie stop te zetten. “De gedachte leeft dat Miloševic pas concessies doet als de NAVO het pistool op zijn slaap heeft gericht en de veiligheidspal er vanaf heeft gehaald”, zegt een diplomaat.

Drie eerdere ontmoetingen tussen Miloševic en Holbrooke hebben deze week geen doorbraak opgeleverd, maar de Amerikaan liet gisteren bij de NAVO weten dat zijn overleg niet mislukt is. “Hij is halverwege, maar het tweede deel kan natuurlijk tegenvallen”, zegt een diplomaat.

Holbrooke zal zijn bovenmodale gevoel voor drama, het opvoeren van de druk en het projecteren van macht de komende dagen hard nodig hebben. Hij kreeg gisteren uit twee hoeken extra steun: het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK, dat het Servische gezag met geweld bestrijdt, kondigde een eenzijdig bestand af - een stap die aangeeft dat het nu de beurt is aan Miloševic om concessies te doen. Bovendien voert Holbrooke z'n vierde missie naar Belgrado - met het bekende pakket aan eisen zoals terugtrekking van troepen en toegang tot vluchtelingen - nu expliciet uit namens de zes landen van de Contactgroep voor ex-Joegoslavië, waarin ook Rusland zit. Rusland blijft tegen militaire actie, maar voert intussen mede de diplomatieke druk op Miloševic op.

Voor de NAVO is de oppositie van Rusland tegen militair ingrijpen niet van invloed op het doorgaan van zo'n actie, zeggen ingewijden. Gezien die Russische oppositie in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zal de NAVO niet meer om een nieuwe VN-resolutie vragen en vandaag al beslissen dat zij de wettelijke basis heeft om op te treden, zo verwachten optimistische diplomaten. Veel betrokkenen ontkennen dat de NAVO verdeeld is. De parlementaire problemen op de valreep in sommige Europese lidstaten en de irritaties daarover aan Amerikaanse kant maken wel een “slordige indruk”. Maar hoge NAVO-diplomaten gaan ervan uit dat Duitsland - ondanks een overgangsfase op regeringsniveau - zich de komende dagen bij de andere lidstaten zal aansluiten. Net als Italië dat met een nationale politieke crisis kampt maar ruimte heeft opengelaten om toch mee te doen, en Griekenland. “Niemand zal de consensus durven doorbreken. Iedereen weet dat het om onze geloofwaardigheid gaat”, taxeert een NAVO-diplomaat.

In tegenstelling tot 1995 is de NAVO nu militair beter voorbereid en is de kans klein dat zij snel door haar aantal doelen voor bombardementen heen is zoals destijds, menen diplomaten. Van speldeprikken door de NAVO zoals in Bosnië zal evenmin sprake zijn. “Miloševic krijgt een hoop op zich af”, zegt een NAVO-diplomaat.

Dat laat onverlet dat de speelruimte voor Holbrooke nu kleiner is dan destijds. Miloševic heeft weinig te winnen: er zijn geen noemenswaardige sancties meer om te worden opgeheven, zoals destijds. Kosovo is heilig verklaard Servisch gebied. Pottenkijkers zoals een internationale vredesmacht - wat bij de NAVO als een mogelijke oplossing wordt gezien - zullen hem zwaar vallen. Holbrooke en Miloševic hebben al veel lange avonden beleefd, die - met lamsvlees en perenbrandewijn op tafel - begonnen in een impasse en eindigden in een doorbraak. Maar het echte drama van Belgrado moet nog volgen.