Een schrijvende wereldverbeteraar: genaamd Swchrm

Toon Tellegen: Mijn avonturen door V. Swchwrm. Querido voor de stichting CPNB in het kader van de kinderboekenweek 1998. Gratis bij aanschaf van een kinderboek ter waarde van ƒ 19,90

'Twee letters. Een i en een k. Niet meer. Ik herkende mijzelf. Het puntje op de i: dat waren mijn gedachten. De twee schuine lijntjes van de k: dat waren mijn armen met mijn handen. Ik zwaaide en over mijn schrift gebogen, met mijn pen tussen mijn vingers, zwaaide ik terug'.

Dat is schrijven, blijkbaar. Men schrijft ik en daar ben ik dan. Maar het is de geschreven ik die daar is, niet de schrijvende ik. Al herkennen die twee elkaar zoals weinig anderen elkaar zullen herkennen.

De schrijvende ik is in dit geval V. Swchwrm. V. Swchwrm (een pseudoniem) wil schrijver worden. En niet zomaar schrijver. Een schrijver die door te schrijven alles bereikt waar het op aankomt. Oorlog en misdaad moeten ophouden door zijn schrijven. Mensen moeten er vrolijk van worden. 'En als het mogelijk was moesten zieken er beter van worden.' Zo'n schrijver wil V. Swchwrm zijn.

V. Swchwrm heeft bij het schrijven hulp gekregen van Toon Tellegen, althans dat is aannemelijk. Hij schrijft er niet over. Maar op de kaft staat: Toon Tellegen: Mijn avonturen door V. Swchwrm.

Wat schrijft iemand die zieken wil genezen en oorlogen op wil doen houden? Er zijn twee mogelijkheden. De ene is een traktaat dat de mensen vertelt hoe het paradijs te bereiken, waar de tranen afgewist zullen worden en de leeuw en het lam naast elkaar zullen leven. De andere is dat hij voldoet aan een moeilijke opdracht: 'iets schrijven waarvan ik moet huilen'. Toon Tellegen, V. Swchwrm, kiest voor de tweede mogelijkheid.

Iemand laten huilen is niet makkelijk. Het is bovendien de koningin zelf die erom vraagt. En als het niet lukt zal ze V. Swchwrm nooit meer als haar onderdaan beschouwen. Dan is hij dus de onderdaan van niemand. 'Ik wist niet wat ik hoorde. Er begon iets te suizen in mijn hoofd en het was of de grond onder mijn voeten wegzakte.' Hij is wanhopig. Hij schrijft heel veel verdrietige dingen, maar daar kijkt de koningin niet van op. Op een dag, ten einde raad, schrijft hij iets over liefde. En dat is het.

Wat V. Swchwrm aan de koningin heeft geschreven krijgen wij niet te lezen. Maar er staan wel andere dingen over liefde in dit boek. (We gaan niet schrijven 'meesterwerk', 'juweeltje', 'onvergetelijk' etc. al is dat allemaal waar. Dit boek is een geschenk. Van de CPNB voor de kinderboekenweek, maar ook in het algemeen.) Over liefde gaan bijvoorbeeld de passages of de avonturen zoals V. Swchwrm ze zelf noemt, met V.'s grootvader. Die grootvader wil op een dag eigenlijk best dood. Het is mooi geweest, vindt hij. Zijn kleinzoon vindt dat onbegrijpelijk. 'Alsof het niet nog mooier kon worden. Dat kon altijd. Dat wist ik zeker.' Grootvader zit op een bankje. Naast hem komt de dood zitten. Die vraagt hem of hij mee wil gaan. Dat wil grootvader wel. 'Maar op dat moment stormde ik op een groot wit paard zijn gedachten in en riep, zwaaiend met een vlag: 'Poffertjes, spookhuis, suikerspin...' ' En dan gaat grootvader toch maar niet mee.

Dat verhaal gaat over liefde.

Verder gaan veel avonturen ook over geluk, of over de wens om gelukkig te zijn. Het allermooiste is om zo gelukkig te zijn als de koningin, want die is voorbeeldig gelukkig. Hoger en gelukkiger dan zij kan niemand zijn, nog niet eens net zo hoog en gelukkig. Maar er kan naar gestreefd worden. Daarom is het belangrijk dat de koningin er is. Zij is een richtlijn voor geluk. Zodoende is Swchwrm ook erg gelukkig als hij de koningin een keer heeft kunnen redden uit zee, waarin ze dreigde te verdrinken. En het is ook duidelijk wat hij als beloning vraagt: om net zo gelukkig te mogen zijn als de koningin.

Bij liefde en geluk hoort ook iets anders: angst voor verlies. In sommige avonturen wordt die angst tot in de puntjes beleefd. Zo verliest V. zijn ouders een keer. Gelukkig vindt hij ze weer terug. Ook raakt hij zelf een keer zoek. Zijn ouders vergeten hem heel snel. En het allerverdrietigste moment van V.'s leven maken we ook mee: als grootvader toch doodgaat. Maar wat er van grootvader overblijft is diens allergelukkigste moment. De dappere kleine V. vraagt zich af wat zijn eigen allergelukkigste moment is. 'Dat komt nog. Dat weet ik zeker.'

In dit boek wordt het leven gevierd, de levenslust, de hoop, de liefde. Maar allemaal in geschreven vorm. Wie iets op een andere manier zegt, wie anders over alles schrijft, die verandert de wereld ook. In dit boek is dat letterlijk het geval, maar ook buiten het boek is dat waar. Tellegen kan de wereld veranderen. V. Swchwrm heeft dat laten zien.