Selectie; Musea

MUSEA

PenningenZo'n zeshonderd jaar geleden werd het onder Italiaanse hoogwaardigheidsbekleders mode om hun eigen kop op een bronzen penning te laten afbeelden. Als aandenken of ter herinnering aan een bijzondere gebeurtenis. Op de keerzijde stond een wapenspreuk of symbolische voorstelling, die vaak rebus-achtig ingewikkeld in elkaar zat. De beste kunstenaars werden ingeschakeld om deze duurzame èn handzame portretten te vervaardigen; beeldhouwers, die de beperkte ruimte en de ronde vorm van een penning ten volle wisten te benutten. Ze zijn nu te zien op de tentoonstelling van portretpenningen uit de Renaissance in het Koninklijk Penningkabinet in Leiden. Eén nadeel moet de bezoeker van de fraaie expositie voor lief nemen: hij mag de penningen niet aanraken. Ben ik in beeld? Portretpenningen uit de Italiaanse Renaissance. Koninklijk Penningkabinet, Rapenburg 28, Leiden. T/m 23 mei 1999. Di t/m vr 10-17u, za/zo 12-17u.

DesignKachels, koelkasten en stofzuigers werden aanvankelijk ontworpen door ingenieurs en technici die slechts één opdracht hadden: een apparaat maken dat goed functioneerde. Zo was de allereerste stofzuiger nog een eenvoudige rechthoekig apparaat, maar vanaf de jaren dertig bepaalden steeds vaker ontwerpers, met een artistieke opleiding, hoe een apparaat er uitzag. In de Kunsthal in Rotterdam is nu een expositie van elektrische huishoudelijke apparaten 'Het elektrische huis'. Een deel van de voorwerpen dat daar te bezichtigen zal zijn, lag kortgeleden nog op de rommelmarkt, want dat is vaak de enige plek waar oude apparaten te vinden zijn. Het elektrische huis (design) t/m 6 dec in de Kunsthal, Westzeedijk 341, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u.

TopwerkenVierentwintig bekende internationale kunstenaars, onder wie Anselm Kiefer, Richard Long, Cy Twombly, Brice Marden, Panamarenko en Giuseppe Penone exposeren in Slot Loevestein en het Gorcums Museum samen met de Nederlanders deelnemers Jan Dibbets, Ger van Elk, Daan van Golden en Carel Visser. Op de exposities zijn sleutelwerken te zien, kunstwerken die de kunstgeschiedenis bepalen of op zijn minst annoteren. Ze zijn allemaal vroeg in de loopbaan van de kunstenaars ontstaan, want de meeste kunstenaars maken hun beste werk tussen hun dertigste en vijfendertigste jaar volgens een van de samenstellers, Gosse Oosterhof. Wat van waarde is... tot 16 nov in Slot Loevestein en het Gorcums Museum. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u.

Alphons FreijmuthOnderwerpen om te schilderen waren er altijd in overvloed, vertelt het overzicht van Alphons Freijmuth in het Amstelveense Cobramuseum. Een bosje fresia's, het fallische hoofd van Peggy Lee, een Popeye-scène, fotorealistisch afval en een Saroma-roze 'naakt naar Bonnard'. De thema's lijken ondergeschikt aan het plezier van het afbeelden. Ook heeft Freijmuth zich laten inspireren door beelden, maskers en schilden uit Afrika, Australië, Oceanië. De statige gestalte van menig houten voorouderbeeld is in Freijmuths figuren terug te vinden, net als de decoratieve patronen die op de schilden van de Asmat uit Irian Jaya prijken. Honderdtwintig van zijn werken, vanaf 1965 tot nu: schilderijen, houten en bronzen en keramische beelden en ook nog een beknopt overzicht van zijn etsen zijn nu te zien. Een van de laatste doeken op de tentoonstelling is een Boogie Woogie uit 1998, ontstaan toen De Nederlandsche Bank, Zalm en Kok nog geen benul hadden van zoiets als een Victory Boogie Woogie, laat staan van de prijs van zo'n 'theedoekenruit'. Alphons Freijmuth, overzichtstentoonstelling 1965 tot heden t/m 1 nov in het Cobra Museum voor Moderne Kunst, Sandbergplein 1-3, Amstelveen. Di t/m zo 11-17u.

BeeldenIn dit 'Jaar van Vrouw en Arbeid 1898-1998' presenteert De Lakenhal in Leiden het werk van tien vrouwelijke beeldhouwers. Eigenlijk dient deze nogal willekeurige dwarsdoorsnede van de vrouwelijke, Nederlandse beeldhouwkunst als garnering van twintig hele andere sculpturen. En die zijn gemaakt door niemand minder dan Charlotte van Pallandt (1898-1997), 'de beeldhouwkunstige moeder des vaderlands'. Het Leids museum kreeg een aantal stukken als schenking en bruikleen, waarbij bij elk werk weer opvalt hoe krachtig en innemend haar beelden zijn. Van beeld tot beeld t/m 28 okt in het Stedelijk Museum De Lakenhal, Oude Singel 28-32, Leiden. Di t/m vr 10-17u, za en zo 12-17u.

BoekillustratiesHoe Rome eruit zag voordat de onromantische oudheidkundigen het voor het zeggen kregen, is te zien op de tentoonstelling De oudheid verbeeld - Archeologische boekillustraties 1500-1900 in de Koninklijke Bibliotheek. Meer dan eens laten de oude gravures gebouwen en kunstwerken zien die in de loop der eeuwen verloren zijn gegaan: door mensenhand (de pausen en Mussolini in Rome), door natuurgeweld (aardbevingen in Griekenland en Zuid-Italië), door oorlog en plundering (Fransen, Engelsen, Turken, christenen, muzelmannen). De oudheid verbeeld - Archeologische boekillustraties 1500-1900 t/m 30 nov in de Koninklijke Bibliotheek, Prins Willem-Alexanderhof 5. Den Haag.

DoodsportrettenEeuwenlang hebben doodsportretten in de huiskamer gehangen; de vroege doodsportretten waren schilderijen van bescheiden omvang, kennelijk bedoeld voor huiselijk gebruik, maar waar en hoe lang ze er hebben gehangen weet niemand. Pas toen de dood in de achttiende eeuw steeds vaker aan menselijk falen werd geweten, verdwenen ze naar zolders, of werden weggegooid. Teylers Museum heeft een tentoonstelling met doodsportretten ingericht: Naar het lijk, t/m 29 nov in Teylers Museum, Spaarne 16, Haarlem. Di t/m za 10-17u, zo 12-17u.

En verderJacques Bellange, eigenzinnig etser t/m 18 okt in het Prentenkabinet Rijksmuseum, Amsterdam. Dag 10-17u; Steun! Stem! Staak! politieke aanplakbiljetten tot 1 maart in het Vakbondsmuseum, Henri Polaklaan 9, Amsterdam. Di t/m vr 11-17u, zo 13-17u; Schetsboekjes, figuurstudies, pentekeningen en portretten in waterverf van Paul Tétar van Elven t/m 25 okt in Museum Paul Tétar van Elven, Koornmarkt 67, Delft. Di t/m zo 13-17u; Indië omlijst. Vier eeuwen schilderkunst in Nederlands-Indië t/m 31 jan in het Koninklijk Instituut voor de Tropen, Mauritskade, Amsterdam. Dag 10-17u. Za/zo en feestdagen 12-17u; De stad door de jaren, de geschiedenis van Amsterdam 1880-1998 t/m 1 nov en Beroep Huisvrouw. 1898-1998: 100 jaar huisvrouwenleven in de grote stad verlengd t/m 18 okt in het Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 92 vr 10-17u, za/zo 11-17u;