Russische crisis snijdt diep in de economie van Turkije

Turkije was tot voor kort optimistisch over zijn economie. Maar na de ineenstorting van de economie van Rusland, een van de belangrijkse handelspartners van Turkije, werd al snel duidelijk dat het land niet onbeschadigd uit de strijd zou komen.

ANKARA, 8 OKT. Tot diep in de zomer hielden de Turkse autoriteiten vol dat het land niet zou worden besmet door de economische plaag die vanuit Zuidoost-Azië optrok. “Een tijdelijke storm”, aldus staatsminister Günes Taner, die de Turkse economie zeker kon weerstaan.

Het optimisme werd ingegeven door de gestage economische groei in de afgelopen drie jaar (aansluitend op de financiële crisis in april 1994: de Turkse lira verloor toen in drie maanden tijd 50 procent van zijn waarde). En de instemming van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) met het anti-inflatiebeleid van de regering-Yilmaz. Het IMF vertrouwt er op dat de Turkse regering erin slaagt de inflatie omlaag te brengen van 90 procent in januari tot 50 procent aan het eind van dit jaar. Met als gevolg dat de buitenlandse investeringen weer enigszins aantrokken. De euforie in politieke kringen in Ankara was zelfs zo groot dat de liberale premier instemde met de eis van de oppositie voor vervroegde algemene verkiezingen in april 1999.

Maar na de ineenstorting van de Russische economie en de val van de roebel werd al snel duidelijk dat Turkije deze keer niet onbeschadigd uit de strijd zou komen. De voormalige Sovjet-Unie, met Rusland tot voor kort als het kloppende hart, is een van de belangrijkste handelspartners van Turkije. De export van Turkije naar deze regio bedroeg in 1997 vier miljard dollar. Het is daarmee de tweede grootste uitvoermarkt voor Turkije. Daar komt naar schatting nog 6 miljard dollar bij aan 'kofferhandel'. Dit bedrag wordt voornamelijk in Istanbul uitgegeven door 'Russische toeristen', die evenwel geen vakantie houden in Turkije maar grotendeels textiel, cosmetica en leerproducten inslaan om thuis weer door te verkopen.

Terwijl de geregistreerde handel met de voormalige Sovjet-Unie in de eerste helft van dit jaar met 15 procent daalde, wordt aangenomen dat de kofferhandel dit jaar slechts maximaal 4 miljard dollar zal opleveren. Na de val van de roebel verbood Moskou tijdelijk het koffertoerisme naar Turkije, maar die maatregel is inmiddels weer ingetrokken

Ook Turkse bouwondernemers, die op grote schaal investeren in de voormalige Sovjet-Unie, lijken schade te ondervinden van de Russische crisis. Het bankverkeer met de Rusland ligt nog steeds stil. In kringen van Turkse bouwondernemers wordt luchtig beweerd dat de omvang van de schade zich zal beperken tot enkele honderdduizenden dollars, maar het vermoeden groeit dat de gevolgen voor de bouwsector ernstiger zullen uitpakken naarmate de Russische crisis langer aanhoudt.

Het Turkse bedrijfsleven hoopt de teruggang in de geregistreerde handel deels te kunnen goedmaken dankzij de recente opleving in het koffertoerisme. Voor wie zijn buitenlandse valuta in Rusland niet op de bank heeft gezet, is handeldrijven met Turkije nog een van de weinige mogelijkheden om het hoofd financieel boven water te houden.

Een tweede klap voor de Turkse economie was de dramatische keldering van de beurs in augustus. In twee maanden daalden de koersen met 57 procent. Investeerders verlieten massaal Turkije, als gevolg van de Russische roebelcrisis, een nieuwe belastingwet en de aankondiging van vervroegde parlementsverkiezingen. Naar schatting 5,5 miljard dollar is hierdoor aan de Turkse financiële markten onttrokken. De regering Yilmaz reageerde op 1 september met de afkondiging van een pakket verlichtende maatregelen op interbancair geldverkeer. Dat leidde tot een licht herstel op de Turkse beurs, al werd hiervoor de recentelijk aangenomen belastingwet wel op de helling gezet. Enkele weken later hief premier Yilmaz ook de belasting op winsten van buitenlanders op de Turkse beurs op.

Ook de centrale bank van Turkije heeft zijn uiterste best gedaan om de gevolgen van de krimpende wereldeconomie zoveel mogelijk te beperken. Vanaf eind juli tot begin september kochten de monetaire autoriteiten 5,5 miljard dollar Turkse lira's in om de uitstroom van buitenlandse valuta's te compenseren en de koers van de munt enigszins op peil te houden. Turkije heeft nu nog 21,5 miljard dollars aan reserves. De rente op staatsleningen steeg van 70 procent half juli naar 156 procent eind augustus. Er wordt rekening gehouden met een percentage van tussen de 130 en 150 in de komende maanden.

Volgens de regering-Yilmaz zijn de huidige problemen niet het gevolg van de binnenlandse economie (die is relatief gezond, ondanks de chronisch te hoge inflatie), maar van de algemene terughoudendheid van investeerders wat betreft groeimarkten. Dat sluit aan bij de geluiden die het IMF deze week vanuit Washington over Turkije liet horen.

Ook in Turkije zelf groeit het vertrouwen in de gelegenheidsregering van Yilmaz, die in het parlement slechts over een minderheid beschikt. Tot woensdag gold een algemeen pardon voor iedereen die geheel of gedeeltelijk had verzuimd om zijn of haar bezittingen (zowel in geld als in goederen) aan de belasting op te geven. Er werd voor een recordbedrag van 8 miljard dollar geregistreerd. De totale omvang van de officiële economie in Turkije is 180 miljard dollar. De grijze en de zwarte economie wordt tussen de 20 en de 90 miljard dollar geschat. Deskundigen claimen dat het realistisch is om aan te nemen dat de niet-officiële Turkse economie ten minste 50 procent bedraagt van de officiële economie.