Restauratie kasteel De Haar; Veiling voor een verzakkende burcht

Kasteel De Haar, Haarzuilens. Kijkdagen 8 t/m 12 okt, 10-17u, alleen zaterdag 10 okt 12-17u. Veiling 13 okt vanaf 19u. Inf 020-5755255.

Kasteel De Haar is een van de meest romantische rijksmonumenten in Nederland. Een burcht met ophaalbrug, torens, transen en roodwitte luiken, een waterrijk park waar je over de afgevallen kastanjes struikelt: zo stel je je een kasteel graag voor. Binnen bevindt zich een enorme collectie antieke meubelen, kunst en curiosa. Honderd stuks ervan worden op 13 oktober door Christie's geveild ten bate van de restauratie van het kasteel. Het gebouw is dringend toe aan een opknapbeurt. Dat is onder meer te zien aan de scheurende muren buiten en aan de weelderige neogotische hal, waar onheilspellende scheuren de balkons ontsieren.

Van een stenen trap in een hoek daalt baron Thierry van Zuylen van Nijevelt van De Haar af. Hij is eigenaar en voorzitter van de stichting die het kasteel beheert. “Toen we vier, vijf jaar geleden onderzoek naar de schade lieten doen, zijn we geschrokken van de resultaten. Er moet verschrikkelijk veel gebeuren. Het gebouw staat deels op klei en deels op zand. Het buitenste deel verzakt sneller en wordt als het ware door het binnenste deel uit zijn voegen gedrukt”, zegt hij. “Om verder verzakken te voorkomen moeten de fundamenten worden geïnjecteerd met beton, een operatie die een half jaar duurt. Scheuren moeten hersteld, roestende ijzeren bespanningen vervangen en ook de glas-in-lood-ramen zijn na honderd jaar aan restauratie toe. Verder is het nodig snel iets te doen aan het gietijzeren dak dat begint te oxideren. We hebben door een architect een masterplan laten opstellen, waardoor dit cultuurmomument de 21ste eeuw kan doorstaan.”

Volgens de berekening gaat de restauratie negen jaar duren. Kosten: 50 miljoen gulden. De familie heeft tot nu toe altijd het kasteel onderhouden en wil ook nu 18,5 miljoen bijdragen. “Daarnaast hebben we om overheidssteun gevraagd, omdat dit boven onze begroting gaat. Van de overheid hebben we echter nog niets gehoord. Het probleem is dat er geen structurele regeling is voor rijksmonumenten van deze grootte. Het wordt een lange restauratie die twee kabinetsperioden beslaat. We moeten van te voren zekerheid hebben dat het plan ook wordt voltooid, anders is het verloren geld. Maar als we steun krijgen, kunnen we binnen drie maanden beginnen.”

De voorvaderen van Van Zuylen, die zelf in Londen woont, huisden meer dan 700 jaar geleden op deze plek. Tegenwoordig komt de kosmopolitische familie met kinderen en kleinkinderen alleen in september samen op het kasteel, dat de rest van het jaar open is voor publiek. Het huidige gebouw rust deels op de resten van een 15de-eeuwse, vijfhoekige burcht. De burcht was een ruïne toen Etienne van Zuylen van Nijevelt van De Haar, getrouwd met de Franse baronesse Hélène de Rothschild, het in 1890 erfde. Hij was gefascineerd door de familiegeschiedenis en had maar één droom: de burcht herbouwen. De toenmalige hoge cultuur-ambtenaar en grondlegger van Monumentenzorg jonkheer Victor de Stuers wist dat en gaf hem als huwelijkscadeau een restauratieplan. In 1892 kreeg P.H.J. Cuypers, architect van neogotische gebouwen als het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam, de opdracht een reconstructie te maken. Het gebouw werd echter veel groter en hoger en, zoals bodemdeskundigen toen al voorspelden, te zwaar voor de ondergrond.

Wat nu de centrale hal is, was vroeger de binnenhof die door Cuypers overkoepeld is met een gietijzeren dak. Cuypers deed ook de aankleding. Hij liet meubelen en panelen in Middeleeuwse stijl maken die harmonieerden met de architectuur en herinnerden aan de familiegeschiedenis. Cuypers' erfgoed wordt door de veiling niet aangetast. Etienne en Hélène kochten ruim in, onder anderen bij de Amsterdamse kunsthandelaar J. Goudstikker, en kwamen van hun verre reizen terug beladen met exotische voorwerpen.

Uit hun enorme collectie heeft Christie's honderd objecten geselecteerd. Ter veiling komen schilderijen, sculpturen, antieke meubelen, klokken, Chinees en Japans porselein, aardewerk, boeken en gebruiksvoorwerpen. Prijzen variëren van enkele honderden guldens voor een paar - beschadigde - stoelen tot 1 à 1,5 ton voor het 16de-eeuwse schilderij De parabel van het koninklijk huwelijk van Pieter Aertsen en leerlingen.

De totale opbrengst is laag ingeschat op een miljoen gulden, maar Van Zuylen hoopt op meer. Het geld zal worden gebruikt voor de eerste noodzakelijke verbeteringen aan verwarming, elektriciteit, bruggen en bezoekersfaciliteiten. “Ik doe dit niet voor mezelf”, zegt de baron. “Ik zou een compleet kasteel kunnen huren voor minder dan het me nu kost. Ik doe het voor toekomstige generaties in dit land en uit respect voor mijn grootvader die dit unieke monument heeft verwezenlijkt.”