Paarse coalitie stapt ongeschonden uit potentiële valkuil; Melkert wint Schiphol-debat

Een VVD-minister kreeg de schuld, een PvdA-minister mag met een schone lei beginnen. De opzet van PvdA-fractievoorzitter Melkert om 'schoon schip' te maken met Schiphol is geslaagd.

DEN HAAG, 8 OKT. In de Tweede Kamer vielen gisteren herhaaldelijk de namen Jorritsma en Netelenbos, maar de eigenlijke winnaar van het debat was een politicus die zijn gezicht niet liet zien: PvdA-fractievoorzitter Melkert. Zijn opzet om meteen bij aanvang van het tweede paarse kabinet op zijn manier 'schoon schip' te maken met het netelige onderwerp Schiphol is geslaagd.

Melkert begon zijn offensiefje tijdens de Algemene Beschouwingen vorige maand, waarin hij klaagde 'horendol' te worden van het onderwerp Schiphol. Hoewel hij zelf vier jaar lang in het kabinet als minister van Sociale Zaken bij de besluitvorming over de luchthaven was betrokken, wist Melkert zich te presenteren als de net aangetreden fractievoorzitter die bij de start van een nieuw kabinet duidelijkheid wil. Hij vroeg om een 'schoon schip notitie' waarin alle informatie op een rijtje werd gezet. Kort daarna voegde hij daar het idee van een hoorzitting aan toe.

Nu notitie, hoorzitting en het daaropvolgede debat achter de rug zijn, is de politieke situatie als volgt. Er zijn slechts, zoals Schiphol-topman Cerfontaine zei, “zeven mensen die het begrijpen, misschien minder”. De schuld van die onduidelijkheid wordt bijna geheel gelegd bij de vorige minister van Verkeer en Waterstaat, Jorritsma. “Je moet concluderen dat er sprake is van onvolledige informatie, Dat is slordig. Je zou daarbij de kwalificatie kunnen geven: niet voor herhaling vatbaar”, zei D66-woordvoerder Van Walsem over de VVD-politica. Nu is er een nieuwe minister en dat biedt hoop. Van Walsem weer: “Ik denk dat wij vanavond een einde moeten maken aan de discussie waarbij steeds wordt teruggekeken naar de afgelopen periode. We moeten vooruit kijken.”

Melkert lijkt drie vliegen in één klap te hebben geslagen. Het vrouwelijke boegbeeld van de VVD dat bij de volgende verkiezingen als lijsttrekker een geduchte tegenstander kan worden, heeft een kras opgelopen. Minister Netelenbos, een partijgenoot van Melkert, kan voorlopig ongestoord aan het werk. En voorkomen is vooralsnog dat het dossier Schiphol de coalitie splijt. Bij weinig onderwerpen immers komt de tegenstelling tussen economie en milieu - en daarmee die tussen VVD en PvdA - zo duidelijk tot uiting als bij de groei van de luchtvaart. Zo'n onderwerp kan het beste tijdens de wittebroodsweken van een coalitie worden behandeld.

Het succes voor de PvdA-strateeg laat onverlet dat het politieke reinigingsritueel van de afgelopen dagen ook nog twee andere dingen aan het licht heeft gebracht. Eén: de Tweede Kamer is misschien slecht geïnformeerd maar heeft ook zelf niet goed opgelet. Twee: het optreden van minister Netelenbos in de Kamer dwingt nog niet bij alle parlementariërs het respect af dat bewindspersonen graag genieten.

Eerst over de rol van de Kamer. Het debat gisteren spitste zich toe op de vraag of het kabinet eerder dit jaar 'dubbel spel' heeft gespeeld door wél aan de Kamer maar níet aan Schiphol te berichten dat uitbreiding van de luchtvaart was gekoppeld aan een een limiet van 12.000 woningen waar ernstige geluidshinder zou worden ervaren. Hier keerden de verwijten zich tegen de Kamerleden zelf: zij hadden de brief aan Schiphol in maart al ontvangen als bijlage bij de brief aan hen. Geen enkel lid van de Tweede Kamer trok toen aan de bel. Kennelijk had niemand de moeite genomen om de brieven te lezen, of was hun de discrepantie niet opgevallen.

Dan over minister Netelenbos. Haar optreden zaaide bij vlagen zoveel twijfel over haar vertrouwdheid met de materie dat zij zich gedwongen zag zich tegenover Kamerlid Rosenmöller (GroenLinks) te verdedigen met de opmerking: “Ik ga ook al heel lang mee in dit huis. In verschillende rollen, en al heel wat langer dan u.” Rosenmöller had haar verweten “fouten” te maken in haar beantwoording van vragen, die volgens hem bovendien te breedsprakig was: “Gisteren hadden we een hoorzitting, nu een hoorcollege.”

Het was niet alleen Rosenmöller die de minister op bijna onparlementaire wijze attaqueerde. De verontwaardiging van CDA-woordvoerder Reitsma liep zo hoog op dat hij over zijn interrupties struikelde en Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven hem niet langer het woord gaf. Zelfs Netelenbos' partijgenoot Van Gijzel klonk na afloop van de eerste termijn enigszins wanhopig: “Ik weet niet wat ik in tweede termijn moet zeggen want twee van de drie punten die ik naar voren had gebracht zijn niet door de minister behandeld.”

Het werd de minister gisteravond nog niet al te euvel geduid. Zij is tenslotte nog een nieuwkomer op dit beleidsterrein en gaf dat tijdens het debat ook herhaaldelijk toe. Bovendien kondigde zij een reeks nieuwe beleidsdaden aan waarin de Kamer zich wel kon vinden.

Zo wil Netelenbos af van allerlei volgens haar ingewikkelde begrippen als 'contour' en 'zone'. Alleen het werkelijke aantal woningen waar ernstige geluidshinder voorkomt zou volgens haar moeten tellen. Onduidelijk was gisteravond of de minister zich realiseerde dat haar voornemen een wijziging impliceert van de planologische kernbeslissing, het basisbesluit over de uitbreiding van Schiphol dat het vorige kabinet heeft genomen.

Bovendien wist Netelenbos de Kamer gerust te stellen over de inzet van het kabinet om het aantal woningen met ernstige geluidshinder te beperken: ook al stonden die 12.000 woningen niet in de brief aan Schiphol, zij zou Schiphol daar wel aan houden. “Of de sector dat nu wil of niet, die afspraken zijn door het kabinet met de Kamer gemaakt en die worden dus ook uitgevoerd.” Ze gaf zelfs aan de motie van haar felste opponent, Rosenmöller, 'naar de geest' te willen uitvoeren. Slechts juridische bezwaren zouden uitvoering naar de letter in de weg staan.

Over een half jaar zal minister Netelenbos verslag uitbrengen van haar vorderingen. Dan volgt ongetwijfeld opnieuw een debat over de toekomst van Schiphol en de veelomvattende gevolgen ervan.