Israel en Palestijnen voor top naar VS

TEL AVIV, 8 OKT. Over een week zal nabij Washington een top beginnen tussen de Israelische premier Benjamin Netanyahu, de Palestijnse leider Yasser Arafat en president Bill Clinton. Zij zullen zich enkele dagen naar het model van de Israelisch-Egyptische onderhandelingen in Camp David inspannen om de impasse in het Israelisch-Palestijnse vredesproces te doorbreken.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, maakte gisteren een opgewekte indruk toen zij na een topontmoeting tussen Netanyahu en Arafat tijdens een persconferentie in de Israelisch-Palestijnse 'grenspost' Erez het succes van haar missie aankondigde. Ze zei een “nieuwe sfeer” te hebben aangetroffen en sprak van substantiële vooruitgang in het Israelisch-Palestijnse vredesoverleg. Albright bleef echter voorzichtig. “Ik ben niet gisteren geboren. Er moeten nog verschrikkelijk veel problemen worden opgelost”, zei ze.

President Clinton zal volgens haar tijdens de top in Wye Plantation (Maryland) een actieve rol spelen analoog aan de interventies van president Jimmy Carter ten tijde van de top tussen premier Menahem Begin en de Egyptische president Anwar Sadat. Clinton beschikt volgens Albright over bijzondere kwaliteiten om leiders die met elkaar van mening verschillen tot elkaar te brengen.

Een uur nadat hij in Erez met Arafat langdurig onder vier ogen had gesproken, zei Netanyahu in Jeruzalem dat er nog een berg moeilijkheden moet worden overkomen. Met gebarentaal maakte hij duidelijk dat slechts een begin is gemaakt met het opgaan van de helling. De Israelische leider zei ook dat een positief verloop van de top in de VS het startpunt kan zijn voor onderhandelingen ter plaatse over de permanente oplossing van het Israelisch-Palestijnse geschil.

De “nieuwe sfeer” waaraan Albright zo'n groot belang hechtte, werd gedemonstreerd door een hartelijke, langdurige handdruk voor de camera's tussen Netanyahu en Arafat met de hand van Albright erop. Beide leiders ontmoetten elkaar voor de eerste maal sedert een jaar op deze plaats aan de 'grens' tussen Israel en Gaza. Netanyahu gaf daarna gehoor aan een uitnodiging van Arafat en gebruikte met hem een kosjere lunch (vis) in het Palestijnse gastenhuis op Palestijns gebied bij Erez. Het was de eerste maal dat de Israelische premier een bezoek bracht aan de Palestijnse bestuursautonomie. Arafat deelde Cubaanse sigaren uit en schertsend werd gesproken over een gezamenlijk bezoek aan Fidel Castro in Havana. Voor de tv-cameras maakten Netanyahu en Arafat gisteren een ontspannen indruk.

De top in Wye Plantation heeft plaats op basis van Netanyahu's besluit 13,1 procent van het nog bezette deel van de Westelijke Jordaanoever aan het Gezag van Arafat over te dragen. Een reeks grote problemen staat echter een nieuwe Israelisch-Palestijnse overeenkomst nog in de weg. Gisteren onderstreepte Netanyahu dat er sprake moet zijn van wederkerigheid, veiligheid en amendering van het Palestijnse handvest. Politieke kringen in Jeruzalem zeggen dat Netanyahu zijn handtekening niet onder een akkoord zal zeggen als niet aan deze specifieke voorwaarden wordt voldaan.

Slechts op vier punten kon minister Albright gisteren op concrete vooruitgang wijzen: de voorwaarden voor de opening van het industriële park Karni in de Gazastrook, de opening van de haven in Gaza, de instelling van een Israelisch-Palestijnse commissie tegen ophitsing en het in het in het leven roepen van een commissie die contacten tussen Israeliërs en Palestijnen op verschillende niveaus zal organiseren.

Ministers van de Nationale Religieuze Partij dreigen met een regeringscrisis indien Netanyahu over de 'rode lijn' gaat. Om de beroering in de rechtervleugel van zijn coalitie te sussen woonde Netanyahu gisteren de uitroeping bij van de grote nederzetting Ariel op de Westelijke Jordaanoever tot stad. Eerder op de dag werd de eerste steen gelegd voor de bouw van huizen in Tel-Rumeida, een betwiste woonwijk in Hebron.

Netanyahu heeft besloten de ministers uit zijn kernkabinet mee te nemen naar de VS. De rechtse vleugel binnen de regering stuurt een delegatie parlementariërs naar Washington om het Congres te bewerken president Clinton te verhinderen druk op Netanyahu uit te oefenen.