Expositie over ontwerper Achille Castiglioni; De smaakmaker van Milaan

Philippe Starck, Ettore Sottsass en Borek Sipek beschouwen hem als hun grote voorbeeld. Hij geldt al een halve eeuw als een van de belangrijkste smaakmakers van het Italiaanse design. Zijn ontwerpen staan in de belangrijkste musea ter wereld.

We hebben het over de Milanese ontwerper Achille Castiglioni. Ter ere van de tachtigste verjaardag van de grootmeester is in Breda een grote overzichtstentoonstelling ingericht, die eerder in New York en Tokio te zien was.

Castiglioni's productie omvat uiteenlopende zaken als stoelen, kasten, lampen, telefoons, autostoelen en camera's. Zijn collectie omvat een tijdspanne van meer dan een halve eeuw. Veel van zijn oudere ontwerpen voor onder andere Driade, Danese en Flos passen moeiteloos in het interieur van nu en veel van zijn meubels zijn dan ook tot op heden in productie. Een groot aantal ontwerpen, zoals de Arco en de Brera lamp, is opgenomen in de collectie van onder andere het Museum of Modern Art in New York, het Victoria & Albert Museum in Londen en het Kunstgewerbe Museum in Zürich.

Aanvankelijk bracht Castiglioni de rigide lessen van Bauhaus in praktijk, maar hij gaf aan die strakke leer een meer humane en soms ook humoristische draai. Meer dan eens heeft Castiglioni zijn principe ontvouwd: “Het uitgangspunt bij het ontwerpen is altijd de functionaliteit van een object.” Een fraaie vorm is aardig, maar de functionaliteit moet prevaleren boven de vorm.

Opvallend is dat enkele van zijn bewonderaars een andere richting zijn ingeslagen. Zo is het bijkans onmogelijk een sapje te verkrijgen op Philippe Starcks fraai gevormde, maar onhanteerbare citruspers 'Juicy Salef'. Castiglioni's ontwerpen en projecten daarentegen worden gekenmerkt door eenvoudige en slimme oplossingen voor complexe problemen. Ettore Sottsass schreef zijn leermeester daar eens over: “Je hebt me geleerd om niet stoppen bij het oppervlak, niet direct te geloven wat je ziet, niet alleen naar de voorkant van de dingen te kijken, maar er omheen te gaan en er ook van achteren tegen aan te kijken.”

Castiglioni komt uit een ontwerpersnest: zijn oudere broers Livio en Pier Giacomo studeerden evenals Achille architectuur. Ook zij konden in het midden van de jaren dertig niet leven van louter architectuuropdrachten en openden daarom in het centrum van Milaan een eigen ontwerpstudio. Al snel richtten zij zich op uiteenlopende zaken als interieurs, meubels en een servies dat tot op heden in productie is.

Na de Tweede Wereldoorlog voegde Achille zich bij zijn broers. Hun succesrijke samenwerking mondde uit in een flink aantal design-evergreens, zoals de lampen Taraxacum, de Tubino en de Snoopy. Verder ontwierpen ze de mayonaise-lepel Sleek, de stofzuiger Spalter en de Rocket-diaprojector. Opdrachtgevers waren onder anderen Olivetti, Lancia en Aerotecnica.

Al deze ontwerpen zijn in Breda te zien, evenals bestsellers als tafels, stoelen en boekenkasten voor Zanotta en de banken die Castiglioni ontwierp voor Cassina. In de diverse vitrines liggen meer dan honderd creaties uitgestald, waaronder de bekende felgekleurde huishoudelijke producten van Alessi.

Behalve de bijna tweehonderd objecten, waaronder badkameraccessoires, een radio en een koptelefoon voor simultane vertalingen, zijn er ook drie reconstructies van historische inrichtingen. Ze dateren uit de jaren vijftig, zestig en tachtig en zijn volstrekt verschillend van stijl. De woonkamerinrichting uit 1956 'colors and forms in today's home' maakte hij voor een expositie in Como. Het interieur bevat een bohemienachtige mix van Castiglioni's lamp- en meubelontwerpen, waaronder zijn verende kruk mezzadro: een tractorzitting, bevestigd op een gebogen verende stalen stang. Heel praktisch heeft Castiglioni ook een aanrecht in de woonkamer gesitueerd. Het tweede interieur maakte in 1965 deel uit van de Florentijnse tentoonstelling 'We inhabited home'. Het is een traditioneel interieur van een eetkamer met door Castiglioni ontworpen servies, glaswerk en zijn op Thonet geïnspireerde stoelen Tric. Het derde interieur ontwierp Castiglioni in 1984 voor de Japanse expositie 'Italian furnishings'. Hier staat onder meer zijn inmiddels klassiek geworden kleine Cumano-tafeltje dat in een handomdraai is op te klappen en aan de muur kan worden gehangen. In deze laatste inrichting laat Castiglione op speelse wijze Oosters en Westers design integreren.

De bezoeker aan de Beyerd kan nog voor verrassingen komen te staan: omdat nog steeds veel van zijn ontwerpen in productie zijn, zullen veel bezoekers pas op de tentoonstelling beseffen dat ze al jarenlang iets van Castiglioni in huis hebben.

INFORMATIE

De tentoonstelling 'Ontwerp: Achille Castiglioni' is t/m 22 nov te zien in De Beyerd, Boschstraat 22, Breda. tel. Inl 076-5225025, fax 076-5223842. Di t/m vr 10-17u, za/zon- en feestdagen 13-17u. Op zo 11 en 25 okt en 8 nov is er om 15u een rondleiding. Deelname is voor tentoonstellingsbezoekers gratis, aanmelden aan de balie. Op di 3 nov houdt Petra Versluis, verbonden aan het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem en afgestudeerd op Castiglioni, om 20u een lezing over Castiglioni en het Italiaans design (toegang ƒ 5). Op 20 nov houdt H.J.A. Hofland in het kader van de tentoonstelling de jaarlijkse Beyerd-lezing. Aanvang 20u. Op 21 en 22 nov is er een feestelijke afsluiting in het teken van de Italiaanse cultuur: gastronomie, film, muziek, literatuur en vormgeving. Er kan worden gegeten van echt Castiglioni-servies en er zullen Italiaanse filmklassiekers worden getoond.