Wolfgang Schäuble; Strijdlustige en verzoenende kroonprins van Kohl

BONN, 7 OKT. “Duitsland heeft innovatie nodig, vernieuwing. We zullen uit het politieke midden vier jaar krachtig oppositie voeren. Daarna komen we opnieuw aan de macht.” Strijdlustig luidde Wolfgang Schäuble een nieuwe fase in het leven van de Duitse christen-democraten in. Het tijdperk-Kohl is afgelopen, het tijdperk-Schäuble begonnen.

Gisteren werd Wolfgang Schäuble als fractievoorzitter van de CDU/CSU herkozen. Tegelijkertijd besloot het bestuur de 56-jarige partijstrateeg voor te dragen als nieuwe voorzitter, nu scheidend kanselier Helmut Kohl deze functie na de verkiezingsnederlaag neerlegt. Als het partijcongres de voordracht op 7 november bevestigt, zijn de twee belangrijkste functies in de CDU/CSU in handen van Schäuble, de ervaren politicus in de rolstoel.

“Hoe ik me voel?”, zei Schäuble na afloop van de fractievergadering. “Ik voel me niet buitengewoon anders”, liet hij met lichte ironie weten. De combinatie van de twee posten die doorgaans door twee verschillende personen worden vervuld, noemde hij weliswaar een grote politieke last. “Maar het is ook een lust, want we staan voor een zware opgave”, zei de toekomstige voorzitter.

Nu Kohl zich terugtrekt als 'eenvoudige partijsoldaat' op de achterste banken in de Bondsdag, is het aan Schäuble om de kar uit de modder te trekken. Eindelijk kan de kroonprins uit de schaduw van zijn vriend, de scheidende kanselier, stappen. Hoewel Schäuble ongetwijfeld had gehoopt dit in florissantere omstandigheden te kunnen doen.

Wolfgang Schäuble is een opmerkelijke man. Vele jaren gold hij als natuurlijke opvolger van Helmut Kohl totdat een aanslag op zijn leven in 1990 een abrupt einde aan de speculaties maakte. De jurist uit het Zwarte Woud werd in 1984 door Kohl benoemd tot chef van zijn bondskanselarij. Daar viel Schäuble snel op door zijn enorme efficiency en zijn haarscherpe denkwijze. Als minister van Binnenlandse Zaken was Schäuble na 1989 intensief bij de Duitse hereniging betrokken, omdat hij de belangrijkste onderhandelaar was bij de totstandkoming van het eenwordingsverdrag.

Een week, nadat de twee Duitslanden waren samengesmeed, pleegde een gestoorde man een aanslag op hem. Eén kogel raakte Schäuble in het gezicht, de ander veroorzaakte een verlamming van zijn benen, en de sportieve politicus - een fervent skiër en voetballer - belandde in een rolstoel.

Die weken in het ziekenhuis, toen Schäuble heel even zweefde tussen leven en dood, stond zijn vriend Kohl als een van de eersten naast zijn bed. Met betraande ogen, maar vol vertrouwen zei hij: “Je zult het redden”. Zes weken later was Schäuble, die getrouwd is en vier kinderen heeft, weer aan het werk als minister. Kort daarna benoemde Kohl hem tot leider van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag waar Schäuble de reputatie verwierf van 'trouble-shooter'.

Menigeen in Bonn betwijfelde of Schäuble wel opgewassen was tegen deze zware baan. Maar niets kon de politicus met zijn ijzeren wilskracht en discipline ervan weerhouden zich zestien uur per dag vol overgave aan zijn taak te wijden. Schäuble zorgde ervoor dat Kohl blind op zijn partijgenoten in de Bondsdag kon vertrouwen, en waarschuwde de kanselier zodra onrust dreigde. Dat Schäuble glansrijk in zijn taak is geslaagd, blijkt wel uit het feit dat in al die zeven jaren dat hij fractievoorzitter is, er nooit een serieuze opstand tegen Kohl is uitgebroken; hoewel de onvrede in de laatste regeringsjaren tegen de 'eeuwige' kanselier er onder de partijgangers niet minder op is geworden.

De tragedie van zijn leven heeft Schäuble niet kleingekregen. Zijn doorzettingskracht en het uitblijven van enig zelfbeklag heeft Schäuble in de ogen van menig politicus tot een buitengewoon mens gemaakt. “Hij heeft iets meegemaakt wat maar weinigen van ons ooit zullen meemaken, en hij is teruggekomen zonder er nauwelijks iets van te laten merken”, zegt een partijgenoot. En opnieuw kreeg Schäuble informeel de titel toebedeeld van Kohls gedoodverfde opvolger. Zijn politieke come-back dwong bij de meesten in de partij respect af.

Na het CDU-partijcongres in Leipzig, in oktober 1997, achtte Kohl de tijd rijp om voor het eerst officieel voor de televisiecamera's te verklaren dat hij Schäuble als zijn opvolger wenste. Kohls uitspraak leek achteloos na afloop van het congres te worden gemaakt, maar bleek weloverwogen. Een ieder was verrast, Schäuble zelf nog het meest, want Kohl had er niet bij gezegd wanneer hij de kroon aan de prins wilde geven.

“Het is nu überhaupt geen thema”, zei Schäuble destijds in een gesprek met deze krant. Kohl had het partijcongres juist laten zien, dat de CDU heel goed met hem zelf de volgende verkiezingen kon ingaan. Nu dat op een debâcle is uitgelopen, verwijt menig partijganger Kohl in stilte dat hij de staf niet eerder aan Schäuble heeft overgedragen zodat de kiezers na zestien jaar een alternatief hadden. Schäuble komt bij elke opiniepeiling uit de bus als de meest geliefde politicus van Duitsland. Twijfelde Kohl aan de steun die Schäuble in de CDU en CSU had, of rust in Duitsland een taboe op een kanselier in een rolstoel? Kohl heeft het in ieder geval niet aangedurfd Schäuble de moeilijke verkiezingsstrijd te laten voeren. Nu is het aan de 'kroonprins' na de bittere nederlaag de scherven op te rapen en de partij een nieuwe toekomst te geven.

De ongeduldige Schäuble, die eerder dit jaar een krachtig toekomstprogramma voor de CDU heeft geschreven, weet waar hij met de partij heen wil. Schäuble staat voor sociale en economische vernieuwing, maar hij kent ook de voorliefde van de Duitsers voor de status quo. Is daarom Schröder immers niet gekozen als nieuwe kanselier?

Schäuble zal eerst zijn partij moeten hergroeperen. Het afscheid van de macht heeft tweedracht gezaaid tussen de sociale vleugel van Norbert Blüm (demissionair minister van Werkgelegenheid), die vindt dat de CDU geen neoliberale FDP mag worden, en de jongere garde van vernieuwers onder leiding van Christian Wulff (partijvoorzitter uit Nedersaksen), die voor inhoudelijke vernieuwing is. Schäuble heeft zijn talent tot integratie in de fractie bewezen; nu zal hij zijn bindend vermogen voor de hele partij en de Beierse zuster moeten aanwenden.

Zelf is hij vol vertrouwen. “We zullen rood-groen vier jaar kritisch volgen. Daarna regeren we weer, dat is beter voorDuits-land.”