'Macrobioot maakt mensen kapot'

Macrobioot Adelbert Nelissen, directeur van het Kushi Instituut in Amsterdam, ligt onder vuur na klachten over patiënten van wie hij de gezondheid zou hebben geschaad door het geven van verkeerde eetadviezen. Ook zou hij behandelingen door de reguliere geneeskunde hebben afgeraden.

AMSTERDAM, 7 OKT. Eigenlijk is het allemaal de schuld van Yin en Yang. Het oude Aziatische streven naar evenwicht is de grondslag voor de macrobiotiek. Daar is op zich niets mis mee, maar sommige macrobioten slaan door en verliezen daarbij de balans uit het oog.

Volgens Adelbert Nelissen, macrobioot en directeur van het Kushi Instituut in Amsterdam, kunnen mensen genezen van kanker als de strenge eet- en leefregels van zijn meester Michio Kushi worden opgevolgd. “Niet te allen tijde”, voegt Nelissen daar nu aan toe. De macrobioot noemt zichzelf 'voedingsconsulent'. Per jaar melden zich enkele honderden patiënten bij hem, hopend op genezing.

Oud-cliënten van Nelissen en betrokkenen in de wereld van de macrobiotiek zeggen allemaal hetzelfde: als iemand uiteindelijk toch niet genas, dan waren volgens Nelissen de regels niet goed opgevolgd. “Dat is ronduit schandalig”, zegt C. de Vrieze, oud-voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Macrobiotiek. De “heilsleer” van Nelissen zou onterecht pretenderen dat niet de dokter, maar het dieet je beter maakt. Voedingsdeskundige P. Dagnelie, verbonden aan de universiteit van Maastricht, herinnert zich Nelissen nog goed. “In eerste instantie werkte hij mee aan mijn promotieonderzoek over de macrobiotiek. Maar toen de resultaten negatief waren - we constateerden bij kinderen vermagering en een tekort aan vitamine D en B12 - werd de schuld afgeschoven. Het zou aan de ouders liggen, maar dat is echt onzin.”

Bij de inspectie voor de gezondheidszorg ligt nu een zwartboek over Nelissen, opgesteld door Roel van Duijn, Amsterdams gemeenteraadslid en aartsvijand van het Kushi Instituut. Van Duijns ex-vrouw overleed aan baarmoederhalskanker. In het dagblad Trouw beschreef de ex-kabouter haar lijdensweg. Ze zou gebaat zijn bij verwijdering van een klein deel van haar baarmoeder in een vroeg stadium, maar Nelissen vond dat onnodig. Het was nog te vroeg, zei Nelissen, en de ziekte kon genezen door haar voedingspatroon te veranderen. Dat was namelijk “te yin”, zei Nelissen volgens Van Duijn.

Het zwartboek bevat ook de verhalen van drie andere overleden en twee nog levende patiënten van Nelissen. Volgens Van Duijn heeft de alternatief geneesheer consequent een reguliere medische behandeling afgeraden. Het strikte dieet zou soelaas bieden. Nelissen ontkent dit allemaal. Hij geeft geen medische adviezen, zegt hij. En in geen van de gevallen zou hij een bezoek aan een arts hebben afgeraden. Zijn cliënten waren al ziek en niet meer te genezen.

Na de publicatie barstte een hevige polemiek los tussen Van Duijn en Nelissen. De alternatief geneesheer verwijt Van Duijn het verdriet over de dood van zijn ex-vrouw op hem te willen stillen. Het gemeenteraadslid noemt de macrobioot een oplichter en een gevaar voor de volksgezondheid. Er ontstond ook onrust bij de familieleden van de andere 'slachtoffers'. Het was niet de bedoeling dat hun verhaal in de publiciteit zou komen. Maar achter de aanklacht tegen Nelissen staan ze nog steeds. Een van de betrokkenen noemt hem een “oplichter, die zichzelf wil verrijken over de rug van doodzieke mensen”. Een ander zegt: “Hij moet gestopt worden, hij maakt nog steeds mensen kapot.” De manier waarop Nelissen in de publiciteit terugslaat noemt een van de nabestaanden “pijnlijk, leugenachtig en schofterig”.

De bal ligt nu bij de inspectie voor de gezondheidszorg. Die besluit vandaag of de verschillende klachten over Nelissen voldoende aanleiding geven het openbaar ministerie te vragen strafrechtelijke vervolging te starten. Makkelijk is dat niet. Het OM zal moeten aantonen dat Nelissen de gezondheid van zijn patiënten heeft geschaad of hun genezing heeft tegengehouden.

De controverse rond Nelissen en zijn Kushi Instituut is ook symptomatisch voor een strijd binnen de macrobiotische wereld. Het ene kamp ziet de macrobiotiek meer als een filosofie, een levenswijze. Voor het andere kamp is er geen andere gezonde levenswijze en is de macrobiotiek de garantie voor een goede gezondheid.

Het cliché zeewier is wat dit betreft illustratief. Zelfs binnen de macrobiotische sector en verschillende organisaties die zich richten op alternatieve geneeswijzen is doorgedrongen dat het rigide opvolgen van de macrobiotische leef- en eetregels niet zo verstandig is. Macrobioten eten geen vlees, geen melkproducten, geen suikers, geen citrusvruchten. Sommigen eten ook geen vis. Blijft over: groenten, fruit uit de buurt (niet uit een ander land), sojaproducten en graan. Heel veel graan, want volgens Nelissen moet tussen de vijftig en zestig procent van het menu bestaan uit rijst, gierst, haver, rogge en andere lekkernijen. En zeewier, want met zo'n beperkt scala aan voedingsmiddelen kunnen er vitaminentekorten ontstaan. “Dat zou dus in zeewier zitten, maar dat is dus toch niet zo”, zegt E. Wannee, voorziter van het landelijk Overleg van Patiëntenorganisaties voor Alternatieve Geneeswijzen (LOPAG). “Ik ben een groot tegenstander van een strikt macrobiotisch dieet.”

“Ik noem het macro-idioten. Het is een ongezonde leefwijze, die niet past bij de westerse mens”, zegt C. van Velzen, voorzitter van de Vereniging ter Bevordering van Alternatieve Geneeswijzen. De Vrieze vindt dat er “fundamentele fouten” zitten in de macrobiotische leer en dat het dieet van omstandigheden afhangt. “Je moet niet geobsedeerd raken, het gaat om het idee.”

Volgens Nelissen is het Kushi-dieet niets anders dan een moderne interpretatie van een tienduizenden jaren oud eetpatroon. Een van Nelissens ex-cliënten, zelf nog steeds praktiserend macrobioot, constateert vooral een verschil tussen een commerciële en de idealistische stroming. Nelissen is commercieel. Een consult van een uur kost bijna driehonderd gulden. Een cursus van een week bij het Kushi Instituut in de Verenigde Staten kost een kleine drieduizend gulden.