Kruisraketten eerste linie luchtaanval

Een eventueel NAVO-luchtoffensief om Kosovo is gemodelleerd naar de aanvallen die Bosnische Serviërs in 1995 naar de onderhandelingstafel in Dayton dwongen. Maar de situatie is ditmaal anders.

ROTTERDAM, 7 OKT. Het is een klassiek geval van de problemen waarvoor de 'asymmetrische oorlogsvoering' militaire planners stelt. De NAVO mag in staat worden geacht de strijdkrachten van Joegoslavië volledig te kunnen overweldigen. De verdragsorganisatie is immers opgericht en uitgerust om een veel omvangrijker vijand te kunnen verslaan. Maar een offensief zou zoveel burgerslachtoffers eisen en Joegoslavië als staat bedreigen, dat een politieke nederlaag op de loer zou liggen.

In 1995 stond het Atlantisch bondgenootschap voor een vergelijkbare opgave. De militaire kracht van de NAVO werd toen aangewend om de Bosnische Serviërs tijdens operatie Deliberate Force naar de onderhandelingstafel te bombarderen. Ook maakte de NAVO hiermee duidelijk sterk genoeg te zijn om het voortbestaan van alle strijdende partijen in Bosnië door middel van een vredesmacht te garanderen.

Vanwege het welslagen van Deliberate Force is het aannemelijk dat een gelijksoortig scenario voor een luchtoffensief is opgesteld om ditmaal Joegoslavië te dwingen VN-resolutie 1199 uit te voeren. Het grote manco is evenwel dat, in tegenstelling tot Deliberate Force, er ditmaal nauwelijks grondtroepen zijn om de tegenstander onder druk te zetten. In Bosnië stonden de reguliere legers van de Bosnische Kroaten en moslims klaar om een Servische ineenstorting uit te buiten, in Kosovo zijn er hooguit wat verspreide kluitjes Albanese strijders diep in de bossen. In Bosnië bevond zich in 1995 bovendien de internationale troepenmacht UNPROFOR. In het geval van Kosovo bevindt het zenden van grondtroepen zich, in het beste geval, nog in een prematuur stadium. Al sluit de Amerikaanse minister van defensie, William Cohen, het niet uit, van enthousiasme is evenmin sprake.

Militaire analisten nemen de luchtverdedigingscapaciteiten van Joegoslavië veel serieuzer dan die van de Bosnische Serviërs drie jaar geleden. Zo beschikt Joegoslavië bijvoorbeeld over zo'n 100 onderscheppingsjagers. Daarvan zijn er overigens maar 15 modern: de MiG-29's. Deze vliegtuigen maken tegen het numerieke en technologische NAVO-overwicht weinig kans, maar de planners moeten er wel rekening mee houden. Het uitschakelen van deze vliegtuigen op de grond is een lastige opgave, aangezien de Joegoslavische defensiedoctrines altijd rekening hielden met een massale aanval van het voormalige Warschaupact. Om zich hiertegen teweer te stellen, zijn overal over het land verspreid ondergrondse bunkers gebouwd waar de vliegtuigen zich kunnen verschuilen. Ook de bijbehorende installaties, zoals wapenvoorraden, radiostations en radarposten, zijn niet eenvoudig te treffen.

Het risico van de Joegoslavische luchtafweerbatterijen wordt nog ernstiger ingeschat. De Bosnische Serviërs waren al in staat - zij het door een blunder van de Amerikaanse inlichtingendienst - om met hun middelmatige luchtafweer een F-16 neer te schieten. Joegoslavië beschikken over een veel groter arsenaal van SAM-raketten - voor: Surface to Air Missile. Het grootste gevaar gaat uit van de SAM-10, zoals de NAVO-codenaam luidt. Deze moderne raket heeft een bereik van 150 kilometer. Hoewel het nieuwe NAVO-lid Tsjechië eveneens is uitgerust met de SAM-10 en de NAVO dit systeem dus hoogstwaarschijnlijk door en door kent, kan de raket, net als de SAM-6 die in 1995 de F-16 neerhaalde, voor verrassingen zorgen.

Om in het luchtruim boven Kosovo vrij spel te hebben en Servische doelen, zoals munitiedepots, tanks, zware artillerie en barakken, te kunnen treffen, moet eerst de complete luchtverdedingscapaciteit, en dan vooral de communicatieknooppunten en hoofdkwartieren, worden uitgeschakeld. Een van de aangewezen wapensystemen hiervoor is de Tomahawk-kruisraket, die zo laag over het terrein scheert dat deze praktisch onzichtbaar is voor radar. De Tomahawk is de laatste jaren een weapon of choice van de Verenigde Staten geworden. Een hoge officier van de Joegoslavische luchtmacht heeft al toegegeven “bijna weerloos te zijn tegen laagvliegende kruisraketten”. Verschillende oorlogsbodems, waaronder twee onderzeeërs die behoren tot de carrier battle group rond het Amerikaanse vliegdekschip Eisenhower, zijn met deze raketten uitgerust.

De resterend luchtafweerinstallaties zouden elektronisch kunnen worden geneutraliseerd door middel van vliegende stoorzenders, zoals de Amerikaanse Prowler. Radarapparatuur kan ook worden uitgeschakeld door middel van geleideraketten die de radarstraling naar de bron terug volgen.

Pas wanneer de luchtverdediging is uitgeschakeld, kunnen de omstreeks 200 gevechtsvliegtuigen die in Italië of op het vliegdekschip zijn gestationeerd, beginnen met het bestoken van de doelen in Kosovo. Deze toestellen, waaronder de onlangs gemoderniseerde Nederlandse F-16, zijn hiervoor allemaal zeer geschikt. In tegenstelling tot wat tijdens de Golfoorlog in 1991 gebeurde, zijn nu alle gevechtsvliegtuigen uitgerust om precisiegeleide wapens mee te voeren. Toch wekt het verbazing dat de allermodernste toestellen, zoals de Amerikaanse F-15E Strike Eagle, die tijdens Deliberate Force een belangrijke rol speelde, op dit moment - nog - niet op Italiaanse vliegvelden zijn gelegen. Precies dat, het risico van de SAM-10 en de afwezigheid van een plan om grondtroepen naar Kosovo te sturen, kan er op wijzen dat een eerste klap zal worden uitgedeeld met een groot salvo Tomahawks afkomstig van de oorlogsschepen.