Demonstraties, géén revolutie in Rusland

Rusland betoogt vandaag tegen Jeltsin, de regering en de armoe. Maar revolutionaire gedachten worden niet gekoesterd.

MOSKOU, 7 OKT. Orde, discipline. Mijnwerker Vladimir schalt het door zijn megafoon: “Wij zullen in Rusland orde brengen.” Samen met een handvol van zijn collega's uit de poolstad Vorkoeta roffelt hij in hartje Moskou met zijn helm op de kasseien, voordat de onderbetaalde honger- en koulijders zich bij de hoofdstroom van betogers zullen voegen.

Nu de lang verbeide, pan-Russische protestdag is aangebroken - aangekondigd als 'de opmaat naar een nieuwe Oktoberrevolutie' - laten de ontevredenen zich als makke schapen achter ordentelijke spandoeken door de straten voeren. De routes zijn van tevoren uitgestippeld en de organisatoren bezweren om het hardst dat wangedrag niet getolereerd zal worden.

Overal is het mooi, rustig herfstweer. In Vladivostok zit de stakende menigte alweer thuis als de Moskouse communisten nog een laatste leus aan het schilderen zijn. Misschien is dit nog het meest indrukwekkende aan het protest van vandaag: dat het spreekkoor 'Weg-met-Jeltsin' als een stadionwave van oost naar west door het elf tijdzones omspannende land trekt.

“In het Verre Oosten en in Siberië geen incidenten”, meldt het persbureau Interfax. In Moskou roept communistenleider Zjoeganov zijn aanhang nog eenmaal op tot het eerbiedigen van de wet. Hij zegt dat de communisten in hun optocht zullen filmen en fotograferen om eventuele provocateurs op te sporen. Ook de vakbondsleiders verschijnen een voor een op televisie om hun gehoorzaamheid aan het gezag te betuigen.

Dit is de wereld op zijn kop: het verpauperde Russische volk stuurt niet aan op rellen en opstootjes om de heersende kliek ten val te brengen. Nee, de communisten willen “een reclameshow opvoeren”, zoals het weekblad Itogi schrijft, om te laten zien dat zij de Partij van de Orde vertegenwoordigen, en om zodoende president Jeltsin in te peperen dat hij het land in de chaos heeft gestort.

“Alle partijen zijn gebaat bij een ordelijk verloop”, betoogt het opinieblad Vlast. De almaar uitdijende compromisregering van premier Primakov, die nog altijd geen economisch crisisplan heeft, lijkt speciaal ontworpen om elke vorm van confrontatie uit de weg te gaan. De communisten voelen zich door de crisis gesterkt, ze schurken tegen de regeringmacht aan, maar houden formeel afstand. Zjoeganov wil in 2000 op een vreedzame manier president worden. Een volksopstand heeft hij niet nodig - die zou de kans van een militaire staatsgreep alleen maar vergroten.

Dat is ook precies wat mijnwerker Vladimir zegt: “We willen niet dat er bloed vloeit, dat er gruwelijkheden gebeuren.” Vier maanden hebben hij en zijn kompanen bij het Witte Huis, de zetel van de regering, gebivakkeerd om hun achterstallige lonen op te eisen. Vlak voor de grote protestdag zijn de meeste van hen met vrijwel lege handen huiswaarts gekeerd.

Op pagina 5: 'We hebben in Rusland geen revolutie nodig'

Maar Vladimir blijft, als zijnde “generaal van het mijnwerkersleger”. Hij is woedend op Jeltsin, maar oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid - ho maar. “We hebben in Rusland geen revolutie nodig”, zegt hij.

Er was van tevoren erg zenuwachtig gedaan. De patriarch van alle Russen, Aleksej II, had tot God gebeden om het land voor ongeregeldheden te behoeden. En premier Primakov verscheen aan de vooravond nog op tv om de natie toe te spreken. “Er is genoeg groente en fruit voor iedereen. Ook in de winter. En de lonen en uitkeringen zullen worden uitbetaald. Heb geduld.”

Communistenleider Zjoeganov bleek zich vooral zorgen te maken over de magere opkomst. Zijn voorspelling dat er 40 miljoen Russen (er zijn er 147 miljoen) de straat op zouden gaan, klonk tamelijk pathetisch. In de regio rond Vladivostok gaven niet meer dan 70.000 inwoners blijk van hun woede en economische misère, aldus de autoriteiten. Maar Zjoeganov claimde vanmorgen dat het er 300.000 waren.

Zorgelijker voor Jeltsin en zijn getrouwen was de openlijke deelname van presidentskandidaat Aleksandr Lebed aan het protest. In Krasnojarsk, de hoofdstad van de Siberische regio waarvan hij gouverneur is, hield de generaal b. d. een menigte van 15.000 mensen voor dat zij “zeven jaar voortdurend waren beroofd”. Lebed eiste het onverwijlde aftreden van de politiek verzwakte president Jeltsin. In de geboortestad van de president, Jekaterinenburg in de Oeral, was de opkomst lager dan verwacht: zesduizend mensen in plaats van de verwachte tienduizend.

Het tijdschrift Vlast voorspelt vandaag: “Iedereen zal de grote protestdag van 7 oktober onthouden als de dag waarop er niets bijzonders gebeurde en alles bleef zoals het was.”