Moskou boos, dapper, en marginaal

Rusland dreigt met een Koude Oorlog als de NAVO optreedt in Kosovo. Maar niemand luistert.

MOSKOU, 6 OKT. Alsof Rusland nog altijd een grootmacht is (en niet een door het IMF verstoten paria), alsof het Russische leger nog schrik inboezemt (en niet tot de bedelstaf is vervallen) en alsof president Boris Jeltsin zich op de toppen van zijn macht bevindt (en niet als een verzwakt vogeltje in zijn Kremlin-kooi zit), zo roert Moskou zich als vanouds op het internationale toneel.

Ditmaal contra de erfvijand NAVO, contra de islamitische Albanezen en ten faveure van de Slavische bloedbroeders en geloofsgenoten, de Serviërs. Maarschalk Igor Sergejev, de Russische opperbevelhebber, drukt Slobodan Miloševic aan de borst het dreigt het Westen met “een Koude Oorlog”, mocht de alliantie overgaan tot luchtgeweld in Kosovo.

Een loos, pathetisch gebaar, oordeelt het blad Kommersant. “Moskou is niet bij machte Belgrado te helpen', schrijft de krant. Izvestija vermoedt dat het reisje van Sergejev bedoeld is om de aandacht van de troebelen in de eigen achtertuin af te leiden. En dan hebben we het nog niet eens over de honger en kou, de chronische desertie, de wanhoop en zelfmoorden die de Russische strijdkrachten hebben uitgehold. Als kernmacht nog gevaarlijk, maar niet erg inzetbaar.

Sergejev kwam samen met Igor Ivanov, minister van Buitenlandse Zaken als opvolger van premier Jevgeni Primakov, een kloon van zijn voorganger, dat wil zeggen: hij gooit het Russische internationale belang niet te grabbel in ruil voor mooie woorden uit Washington. Anders dan de Britten, die de lobby voor een hard optreden tegen Miloševic aanvoeren, zei deze gezant uit Moskou: “Er vallen slachtoffers in Kosovo, maar van genocide of etnische zuivering is geen sprake.”

Vanmorgen voegde hij daar aan toe dat Rusland “zeker van zijn vetorecht gebruik zal maken”, als het gebruik van geweld in Kosovo in de VN-Veiligheidsraad ter stemming zou komen. In dat woordje 'als' zit hem de kneep: de rest van de wereld voelt zich sterk genoeg om de V-raad te omzeilen. Niemand die het hardop zegt, maar je hoort het de diplomaten denken: wie denkt Igor Ivanov wel dat hij is? En: Op grond waarvan is Rusland eigenlijk nog altijd een van de vijf permanente leden van de V-raad?

De persdienst van het Kremlin meldt dat Jeltsin heeft gebeld met zijn zijn Amerikaanse en Franse ambtgenoten, Clinton en Chirac, en suggereert dat zij het met hem eens zijn: dat Miloševic meer tijd moet worden gegund. Maar ook Jeltsin zal beseffen dat zijn mening er nog maar marginaal toe doet. Nog niet zo lang geleden sprak Jeltsin steevast over de G-8 als hij de G-7 bedoelde, de groep van zeven rijke industrielanden. Rusland zou nummer acht zijn, en hij de democraat die het land naar die exclusieve welvaartsstatus had weten te voeren. In plaats daarvan heeft hij zijn hoog opgeleide onderdanen tot een volk van zelfvoorzienende boeren gemaakt, ja, tot jagers en verzamelaars die de Siberische bossen intrekken om de winter door te komen op vis en eekhoorntjesbrood.

Wat er van het Russische buitenlandbeleid is overgebleven bestaat voor een groot deel uit sentiment en retoriek. Aleksej II, de patriarch van alle Russen (en ook een beetje van alle Slaven), spreekt zich uit tegen het eventuele NAVO-geweld. En de Joegoslavische zaakgelastigde in Moskou mag voor radio Echo Moskvi adhesie-betuigingen voorlezen van Russen die als vrijwilliger aan de Servische zijde zouden willen vechten. “Prachtig dat jullie Serviërs bereid zijn het tegen de NAVO op te nemen! Hou stand, bind niet in, wij komen jullie helpen.”

Het zijn mooie, martiale kreten. De kans is groot dat het bij brieven blijft, en gekrenkte trots. Hoe anders is de situatie nu, vergeleken bij die aan het begin van de oorlog in Joegoslavië: toen kwamen er daadwerkelijke een paar honderd kozakken en andere Russische huurlingen “de oostgrens van het orthodoxe rijk” verdedigen tegen de katholieke Kroaten en de Bosnische moslims.

Toen was de neo-fascist Zjirinovski nog een razend populaire politicus, die persoonlijk het Bosnische slagveld betrad. En toen was Rusland nog een leverancier van blauwhelmen met een stem in de Contactgroep en de VN.

Maar uitgerekend nu de crisis in Rusland hard toeslaat, lijkt er nauwelijks een voedingsbodem voor een nationalistisch reveil. Honderdduizenden Russen zullen morgen met rode banieren de straat op gaan om het hoofd van Jeltsin te eisen. Er zal ongetwijfeld een anti-NAVO-slogan opklinken, maar om nou te beweren dat de Russen zich het lot van de Serviërs aantrekken - nee.