Een gouvernante met waanbeelden

Voorstelling: In de greep van het kwaad door Carrousel. Tekst: Henry James. Bewerking en regie: Matin van Veldhuizen. Spel: Ria Eimers en Jara Lucieer. Decor: Marc Warning. Gezien 3/10 Theater Carrousel Amsterdam. Aldaar t/m 31/10. Inl. (020) 622 65 40.

Vroeger bestonden er gewoon spoken die door de tuin zweefden en hun neus tegen het raam drukten. Tegenwoordig moet je je afvragen of de spoken niet vooral binnen zitten, in het hoofd van degene die ze ziet. En waaròm die spoken daar zitten. In de greep van het kwaad, een toneelbewerking van de novelle The turn of the screw van Henry James, draait om deze kwestie.

Het begint knus. Het publiek en de twee spelers, Ria Eimers en Jara Lucieer, zitten gezellig aan een prachtige ronde tafel die gedekt is met veel glaswerk. Er is thee voor iedereen en scones die bijna niemand durft aan te raken.

De actrices spelen samen de enige rol, die van een Engelse gouvernante die een gruwelijk verhaal uit haar jeugd vertelt: als jonge vrouw bestiert ze samen met een oude huidhoudster een landgoed met twee schattige kinderen. Alles lijkt prachtig totdat de kinderen belaagd worden door rondspokende personeelsleden. Deze overleden booswichten zijn teruggekeerd om de kindertjes tot het kwaad te verleiden. De gouvernante tracht de zieltjes te redden.

Aanvankelijk lijkt het een fraai, maar enkelvoudig spookverhaal. Er is echter iets vreemds aan de hand. De verteller geeft niet één voorbeeld van wat de booswichten tijdens hun leven misdaan hebben. Ze zegt dat de kinderen zich ontpoppen tot duiveltjes, maar ook hiervan geeft ze geen voorbeelden. De kinderen gedragen zich even beminnelijk als voorheen, de gouvernante ziet hetzelfde gedrag nu echter als leugenachtig en doortrapt. Zij is de enige die de spoken ziet. Gaandeweg bekruipt je het gevoel dat het niet de spoken zijn, maar de gouvernante zelf die met haar waanbeelden goed bedoeld de kinderen te gronde richt.

Toch is ook dat geen bevredigende duiding. Er is meer niet in orde dan alleen de hysterie van de gouvernante. De kinderen doen wel lief, maar ook vreemd. Er zitten tal van seksuele verwijzingen in het stuk. Misschien hebben de spoken vroeger de kinderen seksueel misbruikt. De verhouding van de gouvernante met het zoontje is trouwens ook niet geheel vrij van warme gevoelens. Leuk om met deze mogelijkheden te spelen, maar nog leuker om ze uiteindelijk in het midden te laten.

Wat staat is een eng en verontrustend verhaal van een verrukkelijke gothic schoonheid: het landhuis dat van arcadisch paradijs in verdoemd spookhuis verandert, plotseling openwaaiende balkondeuren, bezeten kindertjes, een ijzingwekkende finale.

Helaas heeft Carrousel hier verder weinig aan toegevoegd. Eimers en Lucieer vertellen de novelle na, enigszins verlevendigd door korte dialogen. Ze blijven aan tafel zitten en bewegen niet. Op geen enkele manier is gepoogd om er toneel van te maken. Het blijft hoogstens een voorleessessie of een hoorspel, zoals dat vaker gaat met literaire bewerkingen. Hierdoor wordt het avondje griezelen aan de knusse theetafel toch nog een hele zit.