'Wat is de lading? Wij willen de waarheid'

Zes jaar na dato werd gisteren de Bijlmerramp herdacht. De onthullingen van vorige week over de lading hebben de onrust en het ongenoegen bij slachtoffers en bewoners vergroot.

AMSTERDAM, 5 OKT. Advocaat B. van der Goen zit met tien cliënten rond de tafel in wijkcentrum De Nieuwe Stad. Een lid van de vrijwillige brandweer, een man die een jongen uit de brandende flat heeft gered, een bewoner die een portiek verder woonde van de plek waar het vliegtuig zich naar binnen boorde. Zij praten en schreeuwen door elkaar. Het is een uur na de herdenking van de Bijlmerramp. De gemoederen lopen hoog op, want Van der Goen leest een brief voor die hij afgelopen weekeinde kreeg van minister Borst (Volksgezondheid). “Het instellen van een onderzoek als door u bedoeld behoort dan ook niet tot mij taken in dezen”, citeert Van der Goen de minister. Voor Carel Boer, destijds vrijwillige brandweerman, wordt het te veel. Hij krijgt rode vlekken in zijn gezicht. “Dat mens spoort niet”, roept hij.

Gisteren om 18.35 uur was het precies zes jaar geleden dat de El Al-Boeing 747 zich in de flats Groeneveen en Kruitberg in Amsterdam-Zuidoost boorde. De herdenking bij de 'Boom die alles zag' trok zoals elk jaar ongeveer driehonderd mensen. Een vrouw had met plakband een A4-tje op haar rug geplakt met de tekst: 'El Al LY 1862. Wat is de lading? Behalve sarin en uranium. Wij willen de waarheid'.

De onrust en het ongenoegen van slachtoffers en bewoners is toegenomen na het nieuws van vorige week dat de grondstof dimethyl methylfosfonaat (DMMP) voor het zenuwgas Sarin zich aan boord van de Boeing bevond. Zowel het ministerie van Verkeer en Waterstaat als de Tweede Kamer beschikte ruim twee jaar over vrachtbrieven waar dit uit bleek, maar niemand was iets bijzonders opgevallen.

“De regering wist dus wel wat er in het toestel zat”, zegt S. Tariq. Ze heeft een hoofddoek om, maar spreekt met een Amsterdams accent. Haar zoon heeft bronchitis, haar man longontsteking, nierontsteking en zenuwontsteking. En zij heeft last van haar rug. Allemaal als gevolg van de Bijlerramp, want ze woonden vijftien meter van “het gat”. Haar man staat naast haar: “Wij willen nu eens weten wat er precies aan boord was. Dan kunnen de artsen mij beter behandelen. Ik krijg nu aldoor andere medicijnen.”

Het is het “geklungel van de overheid die indianenverhalen in de Bijlmer levend houden”, zegt E. van Thijn, burgemeester van Amsterdam ten tijde van de ramp. Hij voelt zich “echt bedonderd” door de amateuristische werkwijze van diverse overheden. “De afhandeling van de ramp is nooit echt serieus genomen.” Volgens de voorzitter van stadsdeel Zuidoost, H. Belliot, wordt door alle openstaande vragen het rouwproces in de Bijlmer onnodig vertraagd. Ze hoopt dat met het parlementaire onderzoek dat binnenkort begint, de vliegramp eindelijk in zijn geheel wordt onderzocht.

Advocaat Van der Goen staat een kleine honderd mensen bij die zeggen slachtoffer te zijn geworden van de Bijlmerramp. Zij vinden dat hun lichamelijke klachten nog steeds niet serieus worden genomen. Over het onderzoek van het Academisch Medisch Centrum (AMC) zijn ze allerminst tevreden. “Het AMC spant samen met Borst”, zegt Henk Prijt, die vlak na de ramp ter plekke was. Het AMC maakte vorige week het eerste deel van het onderzoek bekend. Uit een inventarisatie onder 51 huisartsen uit Zuidoost en Diemen-Zuid was naar voren gekomen dat driehonderd mensen kampen met gezondheidsklachten veroorzaakt door de Bijlmerramp. Zij lijden aan angst, nervositeit, gespannenheid, vermoeidheid, pijn en slaperigheid. Vierhonderd mensen zeggen zelf klachten te hebben, maar de huisartsen brengen deze niet in relatie met de ramp. Het AMC werkt aan een tweede deel waarin 850 mensen die zich bij een meldpunt hebben gemeld, worden ondervraagd. Daarnaast is het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiène nog bezig met een onderzoek naar gezondheidsschade van stoffen en goederen die voor zover bekend aan boord waren.

Het groepje aan de tafel in het wijkcentrum heeft onlangs de vragenlijst van het AMC ingevuld. Hoewel er vragen zijn over 'duizeligheid', 'pijn in de onderrug' en 'pijn in de spieren' wordt er in de lijst volgens hen te veel gefocust op psychische klachten. “Ze sturen er op aan dat het bij ons alleen maar tussen de oren zit”, zegt voormalig brandweerman Boer verontwaardigd. “Wij zijn helemaal niet psychisch.”

Van der Goen heeft er donderdag in een brief aan minister Borst op aangedrongen dat mensen die klachten hebben snel door een gespecialiseerd team fysiek worden onderzocht en dat niet het langdurige AMC-onderzoek afgewacht moet worden. Hij dreigde dit zelfs via een kort geding af te dwingen. Een dag later kreeg hij al antwoord. Borst schrijft hem dat het reguliere medische systeem voldoende is toegerust voor adequate zorg. Zij wil het AMC-onderzoek afwachten alvorens te beslissen over 'aanvullende voorzieningen'. Van der Goen wil nu een gesprek met Borst. Het AMC vindt de kritiek op de vragenlijst onterecht; er wordt wel degelijk naar lichamelijke klachten gevraagd. “En bovendien nemen wij psychische klachten serieus”, aldus een woordvoerder.

Intussen ontstaat aan de tafel een ruzietje tussen twee vrouwen. “Jij was voor AT5 en daar ben ik heel boos over. Jij mag niet spreken namens de bewoners.” Een uur eerder was bij de herdenking ook al ruzie geweest. Drie leden van de Internationale Socialisten Studenten Organisatie (ISSO) deelden folders uit met de tekst 'Van de Bijlmerramp tot de dood van Moravia: De onderste steen moet boven! Nu!'.

Moravia was een 18-jarige jongen die is doodgeschoten door een politieagent, nadat hij volgens de rijksrecherche zelf een pistool had getrokken. De socialisten worden na afloop fel bejegend door enkele bewoners. “Dit is een moment om te rouwen. Niet om actie te voeren”, zegt een meisje. De ruzie houdt een kwartier aan. Een Surinaamse vrouw met een geblokte hoofddoek probeert te sussen. “Geen ruzie maken. De Bijlmer staat al zo slecht bekend.”