Nieuw licht in de nacht

Wakker blijven om naar de radio te luisteren: ruim 75.000 mensen hebben in de loop van de afgelopen tien jaar besloten naar het nachtelijke KRO documentaire-radiopgramma Damokles te luisteren. Op 8 oktober 1988 begon Damokles met zijn eerste uitzending: Charley van Leeuwen en Rémi van der Elzen interviewden fotoverzamelaar Bart Hartkamp.

Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan is vannacht geheel gewijd aan Damokles. Intrigerend zal het vraaggesprek worden met de free-lance radiomaker Martin Theussen, die bij de Eemshaven een teruggetrokken bestaan leidt in een van de noordelijkste huizen van het land. De drukte van het programmamaken heeft hij afgezworen. Hij bewaart nog een onvoltooide documentaire, waarvan fragmenten worden uitgezonden. Zo wil hij, uitzendend en vertellend, de reden van zijn vrijwillige isolement ontraadselen.

Radio is een wereld van geluid en van stemmen. Damokles werpt 'nieuw licht op mensen en gebeurtenissen'. Opmerkelijk is dat de makers ervan zich in de vraaggesprekken uiterst bescheiden opstellen, de geïnterviewden komen met recht volop aan het woord. Een aanzet hier of een inviterende vraag daar is voldoende om diepe geheimen en achtergronden naar voren te krijgen. Dat is een plezierige en vooral ook integere manier van radio maken. Diezelfde nacht van Damokles komen luisteraars, technici en geïnterviewden aan bod; de laatsten blikken terug op het programma waaraan zij hun medewerking verleenden, hoe zij nu erop terugkijken en wat de uitzending voor hen betekende.

Van een grote dramatische impact getuigt 'Woedende Liefde', een uitzending van 8 april 1997 die door de Nederlandse omroepen werd verkozen als inzending voor de Berlijnse Prix Europa. Fiti Visser spreekt met de ouders van de drugverslaagde Frank en met hemzelf.

Er ontstaat een tragedie. Franks moeder is bijna door zijn verslaving te gronde gericht. Zij spreekt zich openlijk fel uit tegen het zachte Nederlandse beleid als het om gedwongen opname gaat. Dat gebeurde niet, want hij stemde niet toe. Was hij wel opgenomen geweest, dan had hij het gered. Na al zijn dooltochten langs de fatale verleidingen van drugs, pillen, spuiten heeft hij intussen een treurig eindstation bereikt: Frank heeft aids. Zijn eerste kennismaking met drugs beschrijft hij als 'hemels'. Een climax bereikt de uitzending wanneer hij tegen Fiti Visser erkent dat hij het hele bestaan van zijn moeder haar kwalijk neemt. Want 'als zij niet had bestaan, was ik er niet geweest'.

'Woedende Liefde' gaat over veel meer dan alleen verslaving. Het gaat over levensangst, over misdaad, over de verhouding tussen ouders en kind en vooral over de onwaarschijnlijke, ontwrichtende kracht van het ene gelijk tegenover het andere. Luister je naar Frank - dan is er veel in wat hij zegt begrijpelijk. Ook met de moeder, in al haar tranenrijke wanhoop, kan ik meevoelen. De meer afstandelijke vader heeft op zijn manier een levenshouding tegenover dit verdriet gevonden.

Het is een bijzondere ervaring tijdens stille, nachtelijke uren de mensen in Damokles over hun leed en verlangen, over hun diepere drijfveren te horen praten. Ogenschijnlijk is het tijdstip van uitzending hachelijk aan de late kant. Dat hindert niets. De nacht is bij uitstek ideaal om de verborgen levens van mensen te ontdekken en naar hun vaak onthutsende wederwaardigheden te luisteren. Het programma richt zich op vaak onbekende mensen, die veelal anoniem worden gepresenteerd. Dat is een goede keuze. Met bekende Nederlanders koop je niets. De geïnterviewden hebben vaak jarenlang in stilte geleefd, en die stilte heeft hen gelouterd en authentiek gemaakt. Damokles gaat in kracht en intensiteit menig televisieprogramma ver te boven.