Brazilië feest niet na winst Cardoso

De Braziliaanse president Fernando Henrique Cardoso veroverde gisteren al in de eerste ronde een nieuw mandaat. Nu is het tijd voor impopulaire maatregelen.

RIO DE JANEIRO, 5 OKT. De ober kijkt naar het lege plein en haalt zijn schouders op: “Normaal is Brazilië een land van feest.” Al vanaf vijf uur 's middags zouden de uitslagen op het grote witte scherm op het centrale Cinelandia-plein worden geprojecteerd. Het is nu half acht in de avond. De verwachte 'massa' is in geen velden of wegen te bekennen.

Een straatkind bedelt langs de halflege tafeltjes. Een fortuinlijker leeftijdgenootje scheurt op zijn mini-mountainbike tussen de duiven. “Als niet Fernando Henrique, maar Lula gewonnen zou hebben, poeh...” De ober maait met zijn armen in een groot feestgebaar. Een eenzame klant knikt heftig mee. “Het is een beetje hetzelfde als anderhalve maand geleden, toen we het Wereldkampioenschap voetbal verloren”, zegt de klant en propt een groot stuk kip in zijn mond. Heeft hij dan op de linkse oppositiekanditdaat Lula da Silva gestemd? De man kijkt verbaasd. Nee, zegt hij, op Fernando Henrique. Maar hij ziet er helemaal niet enthousiast uit? De man zucht: “Elk alternatief is gevaarlijker dan doorgaan met wat we hebben.”

President Fernando Henrique Cardoso lijkt gisteren al in de eerste ronde zijn herverkiezing veilig te hebben gesteld. Na telling van bijna de helft van de stemmen had hij 50,3 procent van de stemmen, slechts 0,3 procent meer dan de vereiste helft van de stemmen. Zijn linkse rivaal Lula da Silva stond op 35,6 procent, de gematigde Ciro Gomes op 10,6 procent. Maar het betreft tot dusver vooral uitslagen uit de grote steden. Het platteland, veel minder kritisch over de zittende president, volgt later. Onafhankelijke peilingen geven Cardoso 56 procent, tegen 29 procent voor Lula da Silva.

Maar feest is het niet. Ondanks het gebruikelijke vlagvertoon gisteren voor de stembureaus, hebben de Brazilianen weinig reden tot vrolijkheid. De internationale monetaire crisis heeft het land bij de keel. Elke dag vlucht een half tot één miljard dollar het land uit. De munt staat op instorten, en het enige vooruitzicht is een strenge bezuinigingsronde, in de hoop het vertrouwen van de internationale financiële wereld te herstellen. Dat er geen tijdrovende tweede ronde nodig is, stelt de president in de gelegenheid zich onmiddellijk aan zijn hak- en snijwerk in de begroting te zetten.

Het overheidstekort van Brazilië bedraagt op dit moment meer dan zeven procent van het bruto nationaal product. Wordt dit niet snel gesaneerd, dan gaat Brazilië onherroepelijk Rusland achterna, zeggen de experts.

“Natuurlijk ben ik bang”, zegt bibliothecaresse Aglacy (48). Tegenover stembureau 163 in de middenklassewijk Flamengo werkt ze een biefstuk naar binnen. Het is pas ochtend, maar voor haar op tafel staan al drie lege bierglazen. “Hoe de uitslag ook is, donderdag barst de bom”, voorspelt ze somber. “Dan verdwijnt Brazilië in de put.”

Advocaat Horacio (55) vertelt dat hij blanco gestemd heeft. Stemmen moet in Brazilië. Wie zonder geldige reden niet komt opdagen, krijgt een boete en een berg bureaucratische problemen bij elk toekomstig officieel document dat hij bemachtigen moet. “We zitten in exact dezelfde situatie als de Aziatische tijgers. De president en de regering hebben er alles aan gedaan om dat te verdoezelen”, denkt Horacio. Toch wilde hij ook niet op de linkse Lula stemmen. “Als vakbondsman was hij uitstekend. Maar niet om een land te besturen.”

Mevrouw Aglacy heeft wel op Lula gestemd. “Maar niet omdat ik denk dat hij het moet winnen”, zegt ze. Daar moet ze eigenlijk niet aan denken. “Dan trekt het buitenlands kapitaal helemaal in één dag weg.' Brazilië is nu eenmaal op een rails gezet waar het niet afkan. Haar stem is meer een protest-stem. Want Cardoso, van huis uit toch sociaal-democraat, heeft de armen lelijk in de steek gelaten, vindt ze.

Aan de overkant wordt de rij voor het stembureau steeds langer. In het grootste deel van Brazilië is gisteren voor het eerst elektronisch gestemd. In plaats van te verdwijnen in een stemhokje, moeten de mensen een nummer intoetsen op een computerterminal. Het systeem zorgt echter voor grote opstoppingen in de stemlokalen. Mensen die niet weten welke code bij hun kandidaat hoorde, want lijsten met nummers hangen er niet. Anderen hebben nog nooit een computer aangeraakt. “Ik ga morgen op mijn kaplaarzen”, verklaart een inwoner van Rio de Janeiro zaterdag. “Dan weet ik zeker dat ik geen schok kan krijgen.”

“Wat moet je met computers in een maatschappij waar de meerderheid van de mensen niet kan lezen?”, zucht bibliothecaresse Aglacy. Een vernuftig en modern systeem is het zeker. Maar het oude Brazilië neemt wraak waar het kan. Op veel plaatsen valt de stroom uit. Telefoons raken verstopt of weigeren te werken, zodat de resultaten niet zo superefficiënt van de terminals 'gemodemd' worden als gehoopt. Hier en daar staan om tien uur 's avonds nog rijen voor de bureaus. Misschien is juist deze tegenstelling tekenend voor de huidige crisis waarin Brazilië verkeert.