Mens en nijlpaard

Het is gebeurd in de Londense dierentuin. Een wat oudere dame stond de nijlpaarden te bestuderen. Plotseling riep ze de oppasser. 'Wat is er mevrouw, waarmee kan ik u helpen?' zei de man die ook al niet zo jong meer was.

'Oppasser', zei de dame terwijl ze op een van de dieren wees. 'Is dat een mannetje of een vrouwtje?'

De nijlpaardenbewaker keek haar ernstig aan. 'Dat, mevrouw', zei hij, 'is een zaak die alleen de nijlpaarden aangaat.'

Het mopje heeft in Punch gestaan, het vakblad voor de Britse humor. Daaruit blijkt al hoe stokoud het is, of in ieder geval zo oud dat het wel weer eens kan worden opgehaald. Punch is ter ziele. Nieuwe generaties hadden behoefte aan steviger humor, of het kan ook wel zijn dat de fut uit het blad was. Maar daar gaat het niet om, en evenmin of dit mopje leuk is. Er is een onthullende gebeurtenis mee verteld. De dame was een lady; de oppasser een man van eenvoudige komaf. Dat was in dit geval van geen betekenis. De dame was waarschijnlijk victoriaans opgevoed. De oppasser had twee redenen om haar niet nader over het nijlpaard in te lichten. Hij wist niet hoe hij dat zou moeten aanpakken zonder de victoriaanse normen geweld aan te doen. En vooral respecteerde hij de privacy van de dieren die aan zijn zorgen waren toevertrouwd. Dat ze daar achter de tralies hun hele leven moesten leiden om door jan en alleman te worden bekeken was al erg genoeg. Zonder onbeleefd te worden stelde hij een grens aan opdringerige nieuwsgierigheid. Het is een mopje om aan Kenneth Starr te sturen.

We kennen het soort bladen dat de mens in het nieuws tot in zijn poriën wil openbaren. Ze zijn daar tot alles bereid zolang dit alles maar verborgen blijft. Een paar jaar geleden werd de telefoon van prins Charles afgeluisterd terwijl hij met zijn Camilla praatte. Het hele gesprek stond de volgende dag in de krant. Nog langer geleden was het de Britse minister Profumo, met Christine Keeler en Mandy Rice Davis als reserve seksbom op de achtergrond. Recenter weer zijn een stuk of wat leden van het Lagerhuis via verklikkkers door de Stasi van de seks ontmaskerd. Die geheime politie is er nu eenmaal, daar valt niets aan te doen tenzij we Artikel 7 van de Grondwet willen veranderen, en dat willen we niet.

Wat Kenneth Starr en zijn ploeg doen is iets heel anders. Ze zijn geen spionnen op particulier initiatief, die werken voor hogere oplagen, maar dienaren van de staat, betaald door de staat. Ze beroepen zich op de wet, rechercheren in naam van het recht, fouilleren hun prooi in zijn geestelijk inwendige, persen hem uit tot de laatste intimiteit. Of haar natuurlijk. Dat wordt allemaal in extenso openbaargemaakt door de overheid, en dan komt het op de televisie en in de krant. Sommige redacties willen eigenlijk niet. Een moreel dilemma! Het is vlug opgelost. Ze moeten wel, want de anderen doen het ook. Zo worden degenen die 'eigenlijk niet wilden' tot handlangers van de Stasi van de seks, en Kenneth Starr voor deze gelegenheid hoofdredacteur van alle media ter wereld (behalve de Chinese).

Langzamerhand veranderden de reacties. Het begon met verbazing en nieuwsgierigheid. Begin dit jaar was er alleen nog de zaak-Jones, die zich beriep op haar bijzondere kennis van het presidentieel fysiek. Kwam het tot een rechtszaak, dan zou de jury zich daarvan moeten overtuigen. Je kon het niet geloven. De westelijke wereld was verbaasd, nieuwsgierig, en er werd vooral gegniffeld. Toen kwamen Lewinsky en Tripp, de Quisling van de seks. Meer verbazing, grotere nieuwsgierigheid, nog nooit hadden zovelen zo lang eendrachtig gegniffeld. Volgde het verhoor van de twee hoofdverdachten, en eindelijk de publicatie van het rapport. Het gegniffel stierf weg, de verbazing bereikte haar toppunt in het 'Zijn ze daar gek geworden! Dat kan niet waar zijn!' Ik vind dat Le Monde in zijn hoofdartikel L'enfer est Américain van 13/14 september de beste reactie heeft gegeven. De Middeleeuwen zijn daar losgebroken. Wel had ook Le Monde een apart bijlaagje met een uitvoerige samenvatting. Onvermijdelijk.

Uit deze absolute wereldverbazing - zal ik maar zeggen - ontstaat de reactie.In Amerika zelf ontwaken er steeds meer uit wat ze nu als een vlaag van krankzinnigheid beschouwen, zoals ze een jaar of 45 geleden tenslotte ontnuchterd uit de razernij van het McCarthyisme tevoorschijn zijn gekomen. En nu hebben we het Franse initiatief: een aanvulling op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, de acht artikelen waarin het onvervreemdbaar recht op privacy in zaken van seks wordt omschreven. Nobele gedachten zijn erin verwoord. Maar er komt natuurlijk niets van. Je ziet de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties er al over debatteren.

Toch is het goed dat er zoiets gebeurt, al is het alleen maar omdat je wilt zien wie zich tegen deze aanvulling zullen verzetten en welke schijnheiligheden ze daarbij zullen gebruiken. Kenneth Starr blijft uniek in zijn rol van neovictoriaanse Torquemada, held van Rupert Murdochs schandaalpers. Maar zijn beste dagen zijn voorbij. Denk ik tenminste.