Macrobiotisch omgebracht

Het zou prettig zijn als wij kanker konden voorkomen of genezen met een aangepaste voeding, maar dat is niet zo. Voeding met veel groente en vruchten maakt de kans op kanker wel kleiner, maar niet nul. En wie eenmaal kanker heeft, is met een aangepaste voeding niet te genezen.

Toch zijn er altijd weer profeten, die menen dat zij het ei van Columbus hebben gevonden: wie het ei eet van deze profeten zal worden genezen. De ene keer is het bietensap, de andere keer is het een cocktail van vitamines en anti-oxydantia, even later wordt het heil gezocht in haaiekraakbeen. Voor vakmensen is de mallotigheid van meet af aan duidelijk maar de leek is vaak weerloos tegen onkritische dokters en voedingscharlatans.

Een hartverscheurend voorbeeld hiervan was te vinden in Trouw van 5 september jl., waarin Roel van Duijn beschrijft hoe zijn vrouw macrobiotisch is omgebracht. Afgaand op zijn verhaal lijkt mij de medische kant van het verhaal simpel. Flora, de vrouw van Roel van Duijn, nam een maand na hun huwelijk deel aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. De uitslag van het uitstrijkje was verontrustend. Er moest direct iets gedaan worden, maar de ingreep zou beperkt kunnen blijven: alleen een deel van de baarmoederhals hoefde weggesneden te worden. Deze conisatie is een minimale ingreep met een mooi resultaat: bij meer dan 99% van alle patiënten wordt kanker voorkomen. Het gaat hier ook niet om echte kanker, maar om een voorstadium dat nog makkelijk te genezen is.

Flora van Duijn bofte dat zij met een kleine operatie van haar kanker af kon komen, maar zij besloot door te gaan op een andere weg, de macrobiotiek, en wel een extreme vorm van dit voedingsfetisjisme. Volgens deze macrobiotiek zijn alle menselijke kwalen, van kanker tot psychose, aan een verkeerde voeding te wijten. Ook in Nederland zijn er warhoofden en schurken die klaar staan om angstige onzekere mensen op dit dwaalspoor te houden en soms uit te buiten. Flora van Duijn vond haar noodlottige adviseurs in het Kushi Instituut in Amsterdam en jarenlang at zij verbeten volle granen en bonen met zeewier, terwijl haar tumor groeide. Toen het gezwel 13 cm was, een nier was aangetast, en Flora ernstig verzwakt was door bloedverlies, mocht het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis nog pogen met bestraling iets te bereiken. Na een volledige remissie kwam de tumor later terug en Flora is inmiddels overleden.

Uit het aangrijpende verslag van deze nachtmerrie blijkt wel dat Van Duijn veel gedaan heeft om zijn vrouw uit haar waan te bevrijden, maar dat zij volstrekt afhankelijk was geraakt van haar macrobiotische exploiteurs. De eigenaar van het Kushi Instituut, Adelbert N., kende geen twijfel: “Macrobiotiek helpt altijd tegen kanker”. Ook de medische concurrentie werd effectief zwart gemaakt door Adelbert: “Deze wijze man”, schrijft Van Duijn, “had mijn vrouw meermalen er op gewezen dat artsen voor geld alles doen, zelfs onnodige operaties.” Met de voortwoekerende kanker van Flora had Adelbert geen moeite. Iedere verslechtering in haar toestand werd geweten aan een onvoldoende streng dieet. Zelfs de broodjes kaas die Roel van Duijn at kregen de schuld van de kanker van zijn vrouw. Ter ondersteuning van het dieet werd Flora van het kastje naar de muur gestuurd, van natuurgenezers naar handopleggers, van muziektherapeut naar Jomanda, en altijd opnieuw voorzien van nieuwe hoop, zoals dealers hun junkies van heroïne voorzien. Pas toen de patiënt in slechte toestand was en het Kushi Instituut met een proces werd bedreigd, lieten de macrobioten hun uitgemergelde prooi schieten. Tot een proces zal het niet komen. De macrobiotische zakenlieden hebben hun slachtoffer laten tekenen dat zij uit vrije wil voor de alternatieve weg heeft gekozen.

Hoewel bij deze dood door schuld de schuldvraag beantwoord lijkt, blijven er toch vragen. Hadden de echte doktoren niet meer kunnen doen om deze angstige vrouw over de streep van een effectieve behandeling te trekken? Volgens Van Duijn dacht zijn vrouw dat ze haar baarmoeder kwijt zou raken als ze eenmaal onder narcose was gebracht in het ziekenhuis. “En wat ben je dan nog voor vrouw?” Wat een misverstanden. De baarmoederhals-conisatie kan onder lokale verdoving, aan het baarmoederlichaam verandert niets. Het is juist dat nooit van te voren met zekerheid is te zeggen hoe ver beginnende kanker gevorderd is. Soms is het toch nodig om de hele baarmoeder weg te nemen. Ook dan blijven de eierstokken en de hormoonhuishouding echter intact. Voor een vrouw van 36 met 3 kinderen zou zelfs het verlies van de baarmoeder niet onoverkomelijk hoeven te zijn. Bovendien had Flora na een teleurstellend resultaat van conisatie, alsnog af kunnen haken en voor de alternatieve weg kunnen kiezen.

Waarom is deze boodschap niet doorgekomen? Waar was de psychiater of psycholoog, die in dit verhaal eigenlijk niet had mogen ontbreken? Onderschatting van de onderliggende angst voor lichamelijke beschadiging, toch niet zo'n zeldzame angst? Onderschatting van de diepe onzekerheid, die Flora er toe bracht om zich met ziel en zaligheid over te geven aan de hoge-priesters van de macrobiotiek? Of toch tijdgebrek, de plaag van de reguliere geneeskunde? De efficiency in het ziekenhuis moet steeds verder worden opgevoerd, waardoor het “kijk- en luistergeld”, zoals de AMC-internist Briët het laatst noemde, tekort schiet. Ik zeg niet dat de doktoren, die Flora hebben behandeld onzorgvuldig te werk zijn gegaan, maar als zij meer tijd hadden gehad, hadden zij Flora misschien van haar noodlottige keuze af kunnen houden.

Volgens Trouw van 8 september jl. zitten de alternatieve genezers niet in hun maag met de dood van Flora. Medewerkster Adeliste van de telefonische hulplijn van het landelijk overleg voor alternatieve geneeswijzen meende dat “misschien een ziel al het plan had gehad om naar de andere kant te gaan” en zij dacht dat “Flora waarschijnlijk ook niet gered zou zijn door de reguliere geneeskunde”. Zulke religieuze zekerheden zijn niet wetenschappelijk weerlegbaar.

De geneeskunde werkt nu eenmaal met kansen en die kansen zijn nooit volstrekt 100 of 0 procent. Ook als meer dan 99% van vrouwen met beginnende baarmoederhalskanker genezen wordt met een kleine operatie, is er ook wel eens een patiënte bij wie het kankerproces niet tot het oppervlak beperkt blijft. Dan kunnen zelfs vroeg uitzaaiingen optreden, die niet goed behandelbaar zijn. Het is zeldzaam, maar je kunt pech hebben. Er stort ook wel eens een vliegtuig neer.

Het komt ook wel eens voor dat iemand echte kanker krijgt en dat de tumor vroeg of laat spontaan geneest. Het is zeldzaam, maar je kunt geluk hebben. Mensen krijgen ook wel eens een hoofdprijs in de staatsloterij. Wie bij zijn verstand is rekent daar echter niet op en zorgt voor een reguliere vorm van inkomen. Zo gaat het ook meestal met kanker in Nederland. Bijna iedereen weet dat alternatieve behandelingsmethoden alternatief zijn, omdat hun werkzaamheid niet is aangetoond. Diëten, zoals het Moerman- of Houtsmullerdieet worden bijna alleen nog maar gebruikt naast reguliere therapie. De treurige geschiedenis van Flora van Duijn is gelukkig een uitzondering en hopelijk een waarschuwing.

Wat mensen zo aanspreekt in voeding valt niet moeilijk te raden. Rituelen rond eten zijn legio. Religies ritselen van de eetvoorschriften en de eetwarenoffers. Een gezonde voeding helpt ook echt bij het voorkomen van ziekte, althans sommige ziekten. Gezond eten is ook één van de weinige dingen, die je zelf nog bij kan dragen als je eenmaal in de molen raakt van het ziekenhuis en passief wordt rondgeslingerd van apparaat naar apparaat.

Intuïtie en magie zijn echter slechte raadslieden bij de keuze van een gezonde voeding. Schijn bedriegt. Wie de hersenen van zijn verslagen tegenstanders eet, verwerft niet hun kennis, maar hun prionziekte, kuru. De mooiste paddenstoelen zijn de giftigste. De lieflijke natuur is het toneel van een verbeten strijd om het bestaan, waarbij de spelers de gifbeker niet schuwen. Tegen de geraffineerde gifmengsels, die de natuur bereidt, kan geen chemicus op. Wie alleen op zijn gut feeling vertrouwt bij de keuze van zijn eten, zal geregeld zijn maag omdraaien of zijn darm versneld legen. Bij de aanschaf van gezonde voeding is bescherming door de Keuringsdienst van Waren en kennis van voedingsleer nuttiger dan intuïtie of magie. Je kunt kanker wel genezen met chirurgie, radiotherapie en chemotherapie, niet met een aangepaste voeding.