Linkse oppositie Brazilië hoopt op tweede ronde

In Brazilië worden morgen presidentsverkiezingen gehouden. De huidige president Cardoso gaat vrijwel zeker winnen. De vraag is echter of er een tweede ronde komt. Het economisch lot van heel Latijns Amerika hangt hier nauw mee samen.

RIO DE JANEIRO, 3 OKT. “Laf, laf, laf”, zei presidentskandidaat Lula da Silva donderdagavond. Voor het laatst in de campagne stond hij de pers te woord. Daar zat hij, de socialistische vakbondsman met zijn innemende glimlach en afgerukte vinger. Dat president Fernando Henrique Cardoso tot het laatst toe geprobeerd heeft de zwaarte van de financiële crisis van Brazilië te verhullen. Dat zit Lula nog het meest dwars.

“Toen de president er niet meer omheen kon dat de Russische storm ook ons raakte, zei hij dat de bui zou overwaaien”, zegt Lula en schroeft zijn gezonde duim stevig op tafel. “Toen bleek dat een derde van onze reserves het land uit was, zei hij dat er wel steun van buiten zou komen. Nu zelfs voor een kind duidelijk is de crisis ons recht in het hart raakt, zegt hij dat we offers moeten brengen. Maar welke verzwijgt hij.” De verzamelde Braziliaanse pers barst uit in applaus. Verstrooid maakt Lula zich op om buiten op het plein zijn aanhang toe te spreken.

Een tweede ronde. Dat is de laatste hoop van de linkse oppositie. In de peilingen staat Lula op 24 procent van de stemmen, tegenover 44 voor president Cardoso. De rest is verdeeld over de tien andere kandidaten. Als Cardoso deze zondag niet in één keer een absolute meerderheid haalt, komt er op 23 oktober een tweede ronde tussen Cardoso en Lula. “Een tweede ronde geeft ons de mogelijkheid het economie-debat af te dwingen dat Cardoso tot nu toe heeft ontvlucht”, stelt Lula.

In Brazilië zou een tweede verkiezingsronde eind oktober inderdaad meer zijn dan een herhaling van zetten. Niet dat Lula dan opeens president wordt. Wel maakt de internationale monetaire crisis op dit moment elke dag van belang.

Internationale financiële experts voorspellen dat Brazilië nog twee weken heeft voor het definitief de financiële afgrond in verdwijnt. En een val van de Braziliaanse reus zou de val van heel Latijns Amerika betekenen, met directe effecten voor de Verenigde Staten en uiteindelijk Europa.

Net als president Jeltsin twee maanden geleden in Rusland, loopt ook president Cardoso in Brazilië in de rondte te dweilen. Met noodmaatregelen, zoals een renteverhoging tot vijftig procent, probeert hij de Braziliaanse munt - en daarmee zijn herverkiezing - veilig te stellen. Maar de kosten zijn niet meer te houden. Alleen al in de afgelopen anderhalve maand heeft Cardoso meer dan de helft van Braziliaanse nationale reserves geofferd. Ook de 22 miljard die de staat in augustus verdiende met 'de grootste privatisering aller tijden' - de verkoop van de Braziliaanse telefoonkolos - zijn allang weer verdampt. Opgegaan aan onproductieve renteaflossingen die Cardoso, door de renteverhoging, over zichzelf heeft afgeroepen. Brazilië staat op verzuipen.

En de internationale monetaire instellingen zijn nog niet te hulp geschoten. Het IMF wacht af. Net als de beurzen in Sao Paolo en Rio de Janeiro houdt het de adem nog even in. Want alleen als Cardoso op zeer korte termijn een radicaal bezuinigingsprogramma weet op te stellen, èn door te drukken, heeft Brazilië een kans om Rusland niet achterna te gaan. Cardoso heeft het overheidstekort de afgelopen vier jaar laten stijgen van een kleine vier naar meer dan zeven procent van het Brutto Nationaal Product. Onduidelijk is aan welke strijkstokken dat geld allemaal is blijven hangen. Maar één ding is zeker: het mes moet opnieuw in de toch al flinterdunne sociale voorzieningen van Brazilië. En snel.

De linkse Lula sloot zijn verkiezingscampagne af met verwijzingen naar de gevolgen van dit soort bezuiningen. Hij beloofde de kiezers dat hij - in het geval van een tweede ronde - de internationale monetaire instellingen en bankiers af zou reizen met de mededeling: “Luister, ik erken dat we schulden bij jullie hebben. Maar jullie moeten begrijpen dat als er gekozen moet worden tussen rente aan jullie betalen, of de lege maag van het Braziliaanse volk vullen, ik kies voor het volk.”

Terwijl Lula op het plein tussen de mensen in Rio de Janeiro stond, sloot president Fernando Henrique Cardoso zijn campagne af in een televisiestudio in de hoofdstad Brazilia. “Ik heb me nooit bij de ongelijkheid neergelegd”, zei Lula met een hese stem vanaf zijn podium. “Ik heb mijn hele leven gestreden voor een eerlijker en menselijker Brazilië.” Ondertussen signeerde Fernando Henrique Cardoso in de televisiestudio zijn nieuwe regeringsprogramma, en schudde de hand van een aantal burgemeesters en gouverneurs die cruciaal zijn voor het doorvoeren van de bezuiningen. Daarna keek hij de kiezer via de televisie en de ogen en loog: “Na de verkiezingen zal ik geen schokkende maatregelen nemen. Niemand hoeft van mij te schrikken, of ergens bang voor te wezen. Ik zal geen strenge maatregelen nemen.”