'Anatomische les' na restauratie opnieuw te zien

DEN HAAG, 3 OKT. De restauratie van de 'De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp' is na ruim een jaar voltooid. Vanaf vandaag is het groepsportret van chirurgijns weer in het Haagse Mauritshuis te zien in natuurlijke kleuren en met een dieptewerking, zoals Rembrandt die voor ogen moet hebben gehad. De restauratie wordt toegelicht op de gisteren door prins Willem-Alexander geopende expositie Rembrandt onder het mes.

Hoewel het schilderij nog in goede conditie verkeerde, was restauratie nodig omdat, aldus directeur drs.F.J. Duparc van het Mauritshuis, 'het visuele genot' verloren was gegaan. Bij de restauratie onder leiding van Jorgen Wadum zijn de vergeelde vernislaag, overbodige retouches en overschilderingen verwijderd en beschadigingen bijgewerkt. De koppen van de chirurgijns steken nu weer levendig af tegen het grauwwitte lijk, op de achtergrond is een fantasie-architectuur tevoorschijn gekomen en de snijtafel waarop het lijk ligt, blijkt licht en transparant. De restauratie is aangegrepen voor een diepgaand onderzoek naar Rembrandts schildertechniek en het gebruikte materiaal, waarvan verslag wordt gedaan op de tentoonstelling en in de begeleidende catalogus. Zo is gebleken dat kleine gaatjes in de verf niet zijn veroorzaakt door een vroegere brand, of door restauraties, zoals tot voor kort werd gedacht, maar al tijdens het opdrogen van de verf door een chemische reactie in de gronderingslaag. Vastgesteld is dat hetzelfde verschijnsel bij veel 17de-eeuwse schilders voorkomt.

Duparc betreurde het ontbreken van een overheidsbudget voor dit soort 'esthetische' operaties. De kosten van restauratie en onderzoek zijn betaald door AkzoNobel, de tentoonstelling is gesponsord door Organon. “Het Deltaplan voor cultuurbehoud is alleen voor beheer en behoud. De subsidie is mager, we kunnen er restauratoren van betalen voor het reguliere onderhoud, maar voor grote restauraties ontbreken de gelden.”

Rembrandt schilderde het doek in opdracht van dr. Tulp, lid van het chirurgijnsgilde in Amsterdam. Het hing samen met andere monumentale anatomiestukken in de gildekamer van de chirurgijns in de Nieuwe Waag. Aan Tulp als persoon wordt extra aandacht besteed op de expositie, waar nog vier grote anatomiestukken uit de voormalige Waag te zien zijn: Rembrandts grotendeels door brand verwoeste les van dr. Joan Deyman (1656) en verder doeken van Thomas de Keyser (1619), Jan van Neck (1683) en Cornelis Troost (1728). Ze zijn voor het eerst in 170 jaar weer bij elkaar. De op de expositie getoonde instrumenten uit die tijd echter hebben meer weg van het instrumentarium van een brandkastkraker dan van een chirurg. Maar het ging de opdrachtgevers dan ook om groepsportretten en niet om een weergave van de heel wat bloediger realiteit.

Rembrandt onder het Mes, Mauritshuis, Korte Vijverberg 8, Den Haag. T/m 10/1, di-za 10-17u, zo en feestdag. 11-17u. Cat. ƒ 29,50 gulden. Tel. (070) 302 3456.