Zelfzorg in trek bij asielzoekers

Het kabinet zou vanmiddag praten over de problemen bij de opvang van asielzoekers. Staatssecretaris Cohen (Justitie) vindt dat asielzoekers zich vaker zelf moeten gaan redden.

DEN HAAG, 2 OKT. De geruchten buitelden de afgelopen dagen in de asielzoekercentra over elkaar heen: nieuwe asielzoekers zullen niet langer in de centra worden opgevangen, maar moeten enige tijd voor zichzelf zorgen; asielzoekers die via België of Duitsland naar Nederland zijn gekomen, krijgen ook geen opvang en Bosnische vluchtelingen worden waarschijnlijk het land uitgezet. Plannen, bedoeld om de 'noodsituatie' in de asielopvang het hoofd te bieden.

Maar de man die de geruchten kan bevestigen of ontzenuwen, staatssecretaris Cohen (Justitie, PvdA), houdt zijn kaken stevig op elkaar - in ieder geval tot hij zijn plannen vanmiddag in het kabinet zou hebben besproken.

Cohens plannen zijn een uitwerking van de afspraken die Paars II in het regeerakkoord heeft gemaakt. Daarin staat dat “waar mogelijk een beroep zal worden gedaan op de zelfredzaamheid van de asielzoeker”. Het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) experimenteert daar al enige tijd mee, onder de naam 'zelfzorgarrangement' (zza), door critici omgedoopt tot het zoek het zelf maar uit-arrangement. Asielzoekers kunnen dan zelf onderdak regelen buiten de opvangcentra, bij familie of kennissen. Justitie is positief over het experiment; zelfzorg schept meer ruimte in de overvolle opvangcentra en bespaart bovendien veel geld. Kost een alleenstaande asielzoeker in een opvangcentrum ruim 500 gulden per week, bij een zelfzorgarrangement krijgt hij 180 gulden per week mee. Juist op de opvang van asielzoekers moet het ministerie van Justitie volgend jaar 60 miljoen gulden bezuinigen. En, niet in de laatste plaats, zijn de asielzoekers zélf enthousiast over de regeling. Binnen een mum van tijd hadden zich ruim vijfduizend asielzoekers voor het experiment aangemeld.

Er is ook kritiek. Rechtshulpverleners in Rotterdam hebben inmiddels asielzoekers in ontruimde drugspanden gesignaleerd. “Je koopt zo'n uitgewoond pand voor een habbekrats en zet er vervolgens vier asielzoekers in voor vierhonderd gulden per maand per persoon”, meent een van hen. Medewerker H. Bode van Vluchtelingenwerk in Rotterdam kijkt er niet van op: “Bij familie wonen kan al snel misgaan. En dan staat de asielzoeker op straat, want het bed in het opvangcentrum is inmiddels bezet door iemand anders.”

Gemeenten klagen op hun beurt geen overzicht te hebben, want de asielzoekers mogen zich niet inschrijven in het bevolkingsregister. Maar ze doen wel een beroep op bijvoorbeeld de huisarts, de kraamzorg en de basisschool. Na protesten van scholen en gemeenten mogen gezinnen overigens niet meer meedoen aan het experiment. Daarnaast worden de achterstandswijken in de grote steden onevenredig hard getroffen, zegt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten; de familie van de asielzoekers woont vaak in de goedkoopste huurwoningen.

Medewerkers van Vluchtelingenwerk en de Immigratie- en Naturalisatiedienst wijzen weer op de administratieve rompslomp. In asielzoekerscentrum De Lier nabij Delft, bijvoorbeeld, wonen 260 'gewone' asielzoekers en staan nog eens 250 mensen van buiten het centrum ingeschreven, die zich iedere week moeten melden. Ze komen van centra in het hele land.

Toch wijzen de critici de zelfzorg niet af. Maar het moet anders. “Spreidt de asielzoekers over het land”, zeggen gemeenten en hulpverleners. En geef de gemeenten geld om voorzieningen te kunnen aanbieden. In feite is dat de voormalige Regeling Opvang Asielzoekers (ROA), die in 1996 werd afgeschaft, juist omdat Justitie vond dat asielzoekers de uitkomst van hun asielaanvraag beter in opvangcentra konden afwachten.