Verleden achtervolgt Jorritsma

De langslepende dossiers Schiphol en Bijlmerramp zijn actuele affaires geworden. Annemarie Jorritsma speelde daarin, toen nog op Verkeer en Waterstaat, een centrale rol. Een dilemma voor de VVD, maar ook voor de PvdA.

DEN HAAG, 2 OKT. Annemarie Jorritsma wacht zwaar weer. De vice-premier en kandidaat-leider van de VVD is de centrale figuur in twee dossiers die steeds meer de vorm van affaires aannemen: Schiphol en de Bijlmerramp.

De voormalige minister van Verkeer en Waterstaat wordt dezer dagen achtervolgd door haar verleden. Zowel over de uitbreiding van Schiphol als bij het onderzoek naar de lading van de in 1992 neergestorte El Al-Boeing bestaan in de Tweede Kamer twijfels over de juistheid of compleetheid van de informatie die de minister in de vorige kabinetsperiode aan de Kamer verstrekte. En daarmee kan Jorritsma in haar huidige positie ernstig in de problemen raken.

Formeel is de situatie eenvoudig. Jorritsma is minister van Economische Zaken en niet meer verantwoordelijk voor de groeicijfers over Schiphol en het onderzoek naar de zoekgeraakte lading van de El Al-Boeing. Die verantwoordelijkheid ligt in beide gevallen voluit bij PvdA-minister Netelenbos: zij heeft met het aanvaarden van haar ministerschap de verantwoordelijkheid voor alle handelingen van haar voorganger overgenomen.

Praktisch-politiek ligt de zaak ingewikkelder. De Nederlandse politiek kent de vertrouwensregel dat een minister alleen kan aanblijven zolang deze het vertrouwen van de Tweede Kamer geniet. En die vertrouwensregel stoort zich niet aan de omstandigheid dat de persoon in kwestie toevallig minister is op een ander departement. Zo voelde VVD-minister van Defensie Van Eekelen zich in 1988 gedwongen op te stappen omdat de Kamer twijfels had over zijn rol bij de problemen rond een nieuw paspoort, waarvoor hij als staatssecretaris op Buitenlandse Zaken in een eerder kabinet mede-verantwoordelijk was.

Jorritsma wacht inmiddels ook een parlementaire enquête - die over de lading van de El Al Boeing die in de Bijlmermeer neerstortte. Het moet een kort onderzoek worden dat begin volgend jaar klaar is. Eerder in de tijd zal het zwaar weer zijn rond Schiphol. Coalitiepartij PvdA wantrouwt mét de oppositie de cijfers die in het verleden door Jorritsma zijn verstrekt. Volgende week wacht - op initiatief van PvdA-fractieleider Melkert - een hoorzitting en daarna een Kamerdebat. De Kamer spreekt daarbij met Netelenbos, maar heeft het dan in belangrijke mate over informaties die door Jorritsma zijn verstrekt.

Voor de VVD is het een ongemakkelijk scenario. Eigenlijk hadden de liberalen de kwestie-Schiphol afgelopen zomer bij de kabinetsformatie willen regelen. Zij vreesden de nieuwe samenstelling van het parlement, waardoor besluitvorming in de nieuwe kabinetsperiode wel eens anders kon uitpakken. Die opzet van de VVD mislukte. De voornaamste adviesorganen van het kabinet brachten in juni een verdeeld advies over Schiphol uit, op grond waarvan de partijen in de formatie met goed fatsoen geen verreikende besluiten konden nemen. Zo bleef het voortmodderen voor de VVD en is 'Schiphol' voor Paars II een potentiële splijtzwam.

De voornaamste reden hiervan is dat het compromis dat Paars I in februari bereikte over de groei op Schiphol voor de komende vijf jaar vorige week met donderend geraas in elkaar stortte. Het bleek te berusten op cijfers, die in het geheel niet klopten. En volgens velen in de Kamer, vooral ter linkerzijde, is VVD-minister Jorritsma, hierbij de hoofdschuldige.

Was het immers Jorritsma niet die de Kamer in maart van cijfers voorzag waaruit bleek dat een zogeheten win-win-situatie mogelijk was op Schiphol? Volgens cijfers van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium, dat weer gegevens had verwerkt die afkomstig waren van Schiphol, konden tot 2003 100.000 extra vluchten worden verwerkt, terwijl toch maar circa 12.000 huizen in de buurt van Schiphol last zouden hebben van het vliegtuiglawaai.

Bovendien bleek dat Schiphol zelf achter de schermen een grens van 12.000 woningen nooit had willen aanvaarden, juist omdat dat fysiek onmogelijk was bij 100.000 extra vluchten. In een uitvoeringsmemorandum van mei, waarin de uitwerking van het kabinetsbeleid voor Schiphol werd vastgelegd, blijkt het cijfer van 12.000 niet voor te komen. Tegenover de Kamer hield Jorritsma echter vol dat het met die 12.000 woningen en de 100.000 extra vluchten wel goed zat. De vraag rijst dus of Jorritsma dubbelspel heeft gespeeld.

Minister Jorritsma verkeert in een ongemakkelijke positie. Of haar positie ook riskant wordt, hangt in niet onbelangrijke mate af van de handelwijze van de grootste regeringspartij, de PvdA. Die partij is intern verdeeld over de groei van de luchtvaart. Fractieleider Melkert zei vorige maand bij de algemene beschouwingen in de Kamer dat hij “horendol” werd van de elkaar tegensprekende cijfers en adviezen en vroeg een “schoon-schipnotitie”, waarin minister Netelenbos alles nog eens op een rijtje zou zetten. De 'schoon-schipnotitie' leek een afleidingsmanoeuvre om de interne verdeeldheid in PvdA-kring te maskeren en vormde tevens een mooie gelegenheid Jorritsma's vuile was naar buiten te brengen. Helaas voor Melkert slaagde dat plan maar zeer ten dele. Uit de notitie en de bijgevoegde correspondentie met Schiphol en de NLR bleek vooral dat het compromis van februari over de 100.000 extra vluchten en 12.000 woningen onhoudbaar was.

Zo lijken PvdA en de VVD elkaar in de houdgreep te hebben. Vice-premier Jorritsma loopt averij op als de PvdA haar samen met andere partijen de volle laag geeft. Maar de PvdA weet dat de VVD haar in verlegenheid brengt met de vraag hoe het nu verder moet met Schiphol: minder vluchten of meer geluidsgehinderde woningen? Veel zal uiteindelijk afhangen van de regie van premier Kok. De PvdA kent zijn sterke voorkeur voor groei van de luchtvaart. En de VVD weet dat het politieke leven van een vice-premier sterk afhankelijk is van de bescherming die een minister-president geeft.