Omstreden Franse Senaat worstelt met zijn bestaan

Na tien uur vergaderen heeft de Franse Senaat vannacht een nieuwe voorzitter, de op een na hoogste functie in de Franse staat, gekozen. Volgens premier Jospin is de Senaat “een anomalie in de Westerse democratieën”.

PARIJS, 2 OKT. De Franse Senaat heeft een nieuwe, jongere voorzitter. Het is de neo-gaullist Christian Poncelet (70). Zijn voorganger René Monory (75) trok zich vannacht tijdens een tien uur durende procedure terug nadat hij bij de eerste stemming tweede was geworden. Centrum-rechts verloor daarmee voor het eerst sinds dertig jaar de een na hoogste functie in de Franse staat.

De verrassende uitkomst van de strijd illustreert opnieuw de verdeeldheid van de klassiek rechtse partijen, die sinds de verkiezingsnederlaag van '97 steeds meer uit elkaar drijven. De neo-gaullisten bezetten met Jacques Chirac en Christian Poncelet de twee hoogste posten in het land. De regering is in handen van een breedlinkse coalitie onder leiding van premier Lionel Jospin. Grote verliezers: de eens door Valéry Giscard d'Estaing (president van Frankrijk van '74 tot '81) bij elkaar gebrachte centrum-democraten (UDF, leider nu: François Bayrou) en liberalen (van Alain Madelin).

De Senaatsvoorzitter vervangt de president wanneer deze niet meer kan regeren. Hij speelt bovendien een rol in het wetgevingsproces. De regering bepaalt of een wetsontwerp eerst door de Senaat of door de Assemblée Nationale wordt behandeld, maar de Senaat, die voor tweederde bestaat uit leden van de rechtse partijen, kan de linkse regering flink hinderen. De voorzitter speelt verder een sturende rol bij het lanceren van commissies die enquête-rapporten kunnen opstellen die voor de regering nogal eens lastig zijn.

Premier Jospin wil de Senaat dringend hervormen, en met name de wijze waarop deze wordt gekozen. Hij heeft de Senaat “een anomalie in de Westerse democratieën” genoemd. Jospin doelt daarmee op de verkiezing via een college van kiesmannen waarin alle 40.000 burgemeesters en andere lokale en regionale volksvertegenwoordigers zitting hebben. Zij kiezen eens in de drie jaar een derde van de senatoren, die dus voor negen jaar zitten.

Toen vorige week zondag een dergelijke verkiezing plaatshad veranderde er bijna niets. De aanzienlijke winst van links, die Jospin vorige zomer aan de macht bracht, werd in het geheel niet weerspiegeld. Dankzij de provinciale basis van het 50.645 man sterke kiescollege, waarin een dorp met 100 inwoners even zwaar telt als een stad met 3 miljoen, behield rechts 223 van de 231 te verdelen zetels. De regering wil meer weging van inwonertallen en meer evenredige vertegenwoordiging in het systeem brengen. Maar de huidige Senaat, die door de regering niet naar huis gestuurd kan worden, moet de voorstellen mede goedkeuren.

Met de vertrekkende Senaatsvoorzitter, René Monory, verliest de Franse politiek een schilderachtige figuur. Deze oud-garagist bouwde een klein keizerrijk op bestaande uit alle mogelijke politieke functies. Met het vertrouwen dat hij de 'gewone man' inboezemde bracht hij het tot de ministerschappen van Economie en Onderwijs. Nu rest hem 'zijn' toekomst-themapark Futuroscope in de bietenvelden bij Poitiers.

Zijn opvolger Christian Poncelet staat bekend als een zo mogelijk nog gemoedelijker politicus die met zijn wortels in de Vogezen een verleden van christelijk vakbondswerk en links gaullisme heeft weten uit te buiten om nu net genoeg overlopers aan te trekken uit de centrumpartijen en links. Hij wil weer 'een centrum van ideeën' maken van de Senaat, die bij het Franse publiek eerder bekend staat als een goed betaald tehuis voor oudere politici uit de regio.

Het gevecht om de leiding van de Senaat illustreert dat klassiek rechts zich weinig illusies maakt over snelle terugkeer aan de macht en zich voorlopig hardhandig hergroepeert. De Alliance, het samenwerkingsverband van president Chiracs neo-gaullisten (RPR), de centristen (UDF) en de liberalen, dat eerder dit jaar in het leven werd geroepen om de ontbinding van rechts tot staan te brengen, functioneert voorlopig niet.

Men is het over weinig eens, zeker niet over de vraag 'wel of niet samenwerken met Le Pen?'. De lakmoestest voor de politieke stromingen, die Jacques Chirac in 1995 naar het presidentschap hebben gevoerd, wordt de opstelling van één gemeenschappelijke lijst voor de Europese verkiezingen van volgend jaar.