NAVO strijdlustiger dan in zomer

Valt de NAVO aan in Kosovo of valt ze niet aan? “Militair optreden is geen goede oplossing, maar het kan de minst slechte zijn”, zegt men in Brussel. Er bestaan twijfels over de zin en het doel van aanvallen.

BRUSSEL, 2 OKT. Het leek niet meer dan een papieren dreiging, de plannen die de NAVO de afgelopen maanden uitwerkte voor militair ingrijpen in Kosovo. Inmiddels heeft het bondgenootschap lidstaten verzocht vliegtuigen en troepen gereed te houden voor eventueel militair optreden.

Het besluit tot militair ingrijpen, waarbij het in eerste instantie zou gaan om beperkte luchtaanvallen, is nog niet genomen. Uitgekeken wordt naar een rapport van VN-secretaris-generaal Kofi Annan, maandag, over de vraag of Belgrado voldoet aan de eisen van de Veiligheidsraad. De NAVO zou vervolgens moeten bekijken of dat verslag met de resolutie van de Veiligheidsraad van vorige week een legitimatie voor militair ingrijpen kan vormen.

Hoewel het onzeker is of tot actie besloten wordt, is het opvallend hoeveel strijdlustiger de houding binnen de NAVO de afgelopen drie weken is in vergelijking met de zomermaanden. “Militair optreden is geen goede oplossing, maar het kan de minst slechte zijn”, aldus een diplomaat. “De bereidheid om iets te doen is aanzienlijk gegroeid.” De verandering in houding wordt toegeschreven aan de verkiezingen in Bosnië die achter de rug zijn, aan de sinds de zomer verzwakte positie van het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK, en aan het feit dat de winter voor de deur staat terwijl tienduizenden vluchtelingen in Kosovo geen dak boven het hoofd hebben.

Diplomaten wijzen ook op de geloofwaardigheid van de NAVO. Hoe lang kun je blijven dreigen met ingrijpen terwijl je dreigementen niet serieus worden genomen? Anderzijds zou de geloofwaardigheid van pas goed zoek zijn als militair ingrijpen ertoe leidt dat de NAVO verwikkeld raakt in een eindeloze guerrilla-oorlog of als de luchtaanvallen veel burgerslachtoffers eisen.

Een probleem blijft de legitimiteit van NAVO-optreden in Kosovo. Terwijl de VS volhouden dat geen aparte resolutie van de Veiligheidsraad nodig is, waarschuwen Europese diplomaten dat aldus een gevaarlijk precedent wordt geschapen. Rusland is tegen militair ingrijpen. Italië en Griekenland zijn terughoudend. Frankrijk vindt dat er een voldoende wettelijke basis moet zijn, waarmee het de opties openlaat. De Britse minister Cook (Buitenlandse Zaken) heeft al gewaarschuwd dat luchtaanvallen kunnen volgen op het rapport van Annan.

NAVO-optreden in Kosovo zonder VN-mandaat zou nadelig zijn voor de relatie met Rusland, dat al heeft gedreigd de 'Stichtingsakte' met de NAVO op te zeggen. Deze Stichtingsakte, die onder meer leidt tot het maandelijkse overleg tussen ambassadeurs, kwam er overigens op verzoek van Moskou. De NAVO stemde ermee in om Rusland te verzoenen met de geplande uitbreiding naar Oost-Europa.

Het doel van eventuele beperkte luchtaanvallen zou zijn Belgrado te dwingen zich aan zijn beloften te houden. Als ze niets uithalen, kunnen ze worden uitgebreid. Een volgende stap zou zijn troepen te zenden. NAVO-militairen zeggen dat ten minste 50.000 man nodig zullen zijn - een aanzienlijke macht. Ook als de luchtaanvallen wel succesvol zouden zijn, argumenteren NAVO-diplomaten, is er geen politieke oplossing voor Kosovo. Momenteel is er zelfs geen uitzicht op een regeling. En elke verzwakking van de Serviërs betekent een versterking van het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK, dat een onafhankelijk Kosovo wil dat de NAVO juist niet wil. Daarom blijven diplomaten “een lichte hoop” koesteren dat Belgrado toch onder de indruk zal zijn van de gespierde taal en het wapengekletter, zodat optreden niet nodig zal zijn.