Kartonnen blikjes

Koolzuurhoudende dranken worden momenteel in blik, plastic of glas verkocht. Aan al deze materialen kleven milieubezwaren. Maar als het aan het Britse Scientific Generics ligt - een technologisch advieskantoor dat onder meer voor Philips en Unilever werkt - kan Cola of bier binnenkort ook in papier of karton.

Het bedrijf heeft kartonnen bekers ontwikkeld die een druk van vijf atmosfeer kunnen weerstaan, meer dan bij aluminium blikjes. “Normale drankkartonnen bestaan uit een dun laagje aluminium van circa 8 micron,” zegt onderzoeker Richard Freeman in het kantoor van Scientific Generics in Harston, Cambridgeshire. “Dat maakt het materiaal erg stevig, maar het zwakke punt is de naad waarmee het papier aan elkaar is gelijmd. Onder atmosferische druk gaat die scheuren. Daarom is niemand het tot nu toe gelukt om koolzuurhoudende drank in karton te verpakken.”

Puur uit nieuwsgierigheid gingen de ontwerpers van Scientific Generics twee jaar geleden aan de slag met alternatieven. Na lang zoeken kwamen ze met een idee dat bleek te werken. Scientific Generics heeft cilinders ontwikkeld die net als bijvoorbeeld melk- of yoghurtpakken uit verschillende laagjes stijf papier bestaan. Alleen komen die niet in ´e´en naad bij elkaar. De lijmnaad zit voor ieder laagje papier weer op een andere plaats. Mocht een van de naden scheuren, dan zijn er altijd nog drie laagjes papier om de cilinder niet verder te laten uitscheuren. De bodem van de bekertjes is volgens hetzelfde principe ontwikkeld. Die bestaat uit een aantal cirkels met inkeping die zo zijn gevouwen dat ze aan een Chinees hoofddeksel doen denken. Van iedere cirkel zit de vouwnaad weer op een andere plaats.

“Toen we bekers gingen testen, ploften ze uitelkaar, maar de lijmnaden bleken niet te zijn gescheurd,” aldus Freeman. “Dus ligt het aan het papier. Dat moet sterker.” Voor het overige verschillen de kartonnen bekers nauwelijks van aluminium blikjes, zo zegt Freeman, ook al zit er een merkwaardig dekseltje op. “Als je de bekers schudt en daarna openmaakt spuit de inhoud direct naar buiten, net zoals bij bier in blik.”

Het grote voordeel van papier of karton is dat het afbreekbaar of composteerbaar is. “In de Verenigde Staten wordt zestig procent van het blik hergebruikt, in Europa komt maar 35 procent van het aluminium bij de fabrikant terug,” legt Freeman uit. “Alleen al in de Verenigde Staten verdwijnt een kleine 1 miljoen ton aan aluminium in het milieu. Daarnaast is voor de productie van blik nogal wat energie nodig. Zo'n beetje de helft van de productiekosten van blik is eigenlijk gewoon gekristalliseerde elektriciteit.”

De belangrijkste grondstof voor de papieren bekers is hout, een herplantbare hulpbron, als het tenminste afkomstig is van gekweekte bossen. Zo levert ´e´en Scandinavische boom al voldoende houtpulp om een familie gedurende dertig jaar elke dag van een literpak melk te voorzien. Freeman heeft uitgerekend dat om al het aluminium in de wereld te vervangen drie procent meer papier of karton nodig zou zijn.

De huidige kartonnen bekers zijn echter nog niet rijp voor productie. Om ze gas- en waterdicht te maken zullen de bekers voorzien moeten worden van een membraan, vergelijkbaar met dun sigarettenpapier. Scientific Generics wil daarmee wachten totdat er partners zijn gevonden. Tot nu toe heeft het bedrijf nog geen willig oor kunnen vinden bij de fabrikanten van frisdranken, zelfs niet bij het Engelse bedrijf Virgin, dat een eigen merk Cola op de markt brengt. Freeman: “Ik denk dat we de meeste kans maken bij een fabrikant die een nieuw merk wil lanceren en een afwijkende verpakking zoekt.” Ook ziet Freeman kansen voor de Derde Wereld. De productie van blik is daar namelijk erg duur als er geen fabriek in de buurt is. Een ander voordeel van papier of karton is dat er veel beter op gedrukt kan worden. “Drukken op aluminium kent allerlei beperkingen”, weet Freeman. “Halftinten kun je er niet op kwijt.”

Van het Zweedse Tetra Pak, met verkooppunten in meer dan 120 landen marktleider op het gebied van verpakkingen voor voedingsmiddelen en drankkartonnen, heeft Freeman geen concurrentie te duchten. Tetra Pak zegt op de hoogte te zijn van de Britse cilinders en heeft zelf ook onderzoek naar dit soort toepassingen gedaan, “maar de kosten wegen voorlopig niet tegen de baten op”, zegt een woordvoerder. Freeman geeft toe dat de kartonnen bekers in eerste instantie wel wat duurder zullen zijn dan aluminium. “Vergeet niet dat de aluminiumindustrie een technologische voorsprong heeft van zo'n zestig jaar.” Als drankfabrikanten vandaag de dag een verpakking zouden moeten ontwikkelen, zouden ze nooit voor aluminium of glas hebben gekozen, zegt Freeman. “Glas is zelfs reuze onhandig: het is zwaar en het kan breken. Ook kun je glazen flessen niet stapelen tijdens het transport.”

Freeman sluit niet uit dat er nog andere toepassingen voor de cilinders worden ontwikkeld. “Onze cilinders zijn in feite niets anders dan een drukvat. Maak ze iets groter en je zou er voedsel in kunnen bewaren. Ze zijn zelfs als a¨erosolverpakking te gebruiken.”