De prijs van een boek

De vaste boekenprijs blijft bestaan. Tenminste, voorlopig. Deze week deed de Amsterdamse arrondissementsrechtbank uitspraak in een zaak, die bijna drie jaar duurde. Eind 1995 probeerde de Free Record Shop zijn aandeel in de december-cadeauberg te vergroten door naast cd's ook boeken aan te bieden van populaire auteurs als Youp van 't Hek en Emile Ratelband en wel ver onder prijzen waar iedereen in Nederland zich sinds jaar en dag aan houdt.

Dankzij de vaste boekenprijs, zeggen de voorstanders daarvan, kunnen uitgevers en boekhandels een behoorlijke winst maken op de verkoop van populaire boeken. Dankzij die winst kunnen zij het zich veroorloven commercieel minder aantrekkelijke boeken uit te geven, zoals dichtbundels.

Is de vaste boekenprijs werkelijk de beste garantie voor een pluriform aanbod? Dat is geen vraag om aan een rechter voor de leggen. Een rechter kijkt of iemand iets heeft gedaan wat is strijd is met de wet. In de de zaak tussen de Free Record Shop en de KVB viel dat niet mee. Tijdens een zitting kwam zelfs de vraag aan de orde wat nu eigenlijk verstaan dient te worden onder de term 'boek'. Maar waar het simpel gezegd op neer kwam is dat de vaste boekenprijs volgens de Free Record Shop in strijd is met het Europese recht.

De rechter koos dus partij voor de KVB. Toch zullen de boekhandelaren nog niet rustig slapen. De advocaat van de Free Record Shop, die nog beroep kan aantekenen tegen de uitspraak, is slechts een van de velen die een bedreiging vormen voor de vaste boekenprijs. Een ander is bijvoorbeeld Karel van Miert, de eurocommissaris voor Mededinging. Ook hij is bij machte om een streep te halen door de vaste boekenprijs en de eerste stappen daartoe heeft hij al gezet. Een derde bedreiging is geen persoon, maar heeft wel een naam: Internet. Via dat computernetwerk kun je wereldwijd al boeken bestellen, onder de vastgestelde verkoopprijs. Bij de Belgische internetboekhandel Proxis kost Meneer Beerta van J.J. Voskuil (gebonden, inclusief verzendkosten) bijvoorbeeld ƒ84,-, tegen ƒ99,- in de boekhandel.

Vorig jaar besloot de regering dat de vaste boekenprijs wat haar betreft in ieder geval gehandhaafd blijft tot 2005. Die belofte biedt weinig bescherming tegen bedreigingen van buitenaf: Europese wetgeving heeft voorrang boven nationale regelgeving. Het zou niet de eerste keer zijn dat de Nederlandse politiek wordt ingehaald door de werkelijkheid. Zo werd bijvoorbeeld commerciële televisie geïntroduceerd in Nederland: terwijl Den Haag nog overlegde, was Veronique een feit.

Er zijn nu twee opties: of het kabinet maakt zich in Europees verband sterk voor een wettelijke basis voor de vaste boekenprijs. Of de vaste boekenprijs wordt afgeschaft en de politiek gaat op zoek naar geld om de uitgave van bijvoorbeeld poëzie te subsidiëren, op dezelfde manier als nu film, beeldende kunst en theater van overheidswege worden ondersteund. Rick van der Ploeg heeft een paar maanden geleden, voordat hij staatssecretaris van Cultuur werd, al gesuggereerd dat de laatste optie zijn voorkeur heeft. Dat zou een breuk betekenen met het beleid van zijn voorganger Nuis, die altijd woorden tekort kwam om de vaste boekenprijs te verdedigen. Van der Ploeg heeft zich in de korte tijd dat hij nu staatssecretaris is, al een initiatiefrijk bewindsman getoond. De vaste boekenprijs biedt hem de kans om te laten zien dat hij echt knopen kan doorhakken.