Crisisbestrijding: veel ideeën en verwarring

Onder een slecht economisch gesternte begint dit weekeinde de jaarvergadering van het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) en de Wereldbank. Hoe crises beter te bestrijden en te voorkomen? De werkelijkheid is weerbarstiger dan ooit.

WASHINGTON, 2 OKT. “Er is geen gebrek aan ideeën.” IMF-topman Michel Camdessus gebruikte gisteren een understatement bij zijn vooruitblik op de komende jaarvergadering van IMF en Wereldbank. Tot eind volgende week is Washington het epicentrum van ministers van Financiën, presidenten van centrale banken en andere vertegenwoordigers van de haute finance uit de hele wereld. Er is een baaierd aan suggesties en voorstellen, die allemaal als oogmerk hebben een betere bestrijding en preventie van economische crises.

De ideeënrijkdom weerspiegelt niet alleen gevoel van urgentie, maar ook gebrek aan eensgezindheid en verwarring. Het is dan ook de vraag of de jaarvergadering veel meer zal opleveren dan goede bedoelingen.

De om zich heen grijpende financiële en economische crisis vraagt om meer. Het lijdt geen twijfel dat ministers en bankpresidenten daarvan zijn doordrongen. Vandaar dat verschillende bewindslieden in Washington ook met uitgewerkte plannen komen voor meer financiële steun aan crisislanden en potentiële crisislanden.

De belangrijke industrielanden van de Groep van de zeven (G-7) komen allemaal met eigen voorstellen voor hervormingen van het internationale financiële systeem. Maar ook andere landen zullen uiteenlopende suggesties op tafel leggen. De diepe financiële crisis heeft ervoor gezorgd dat de bij uitstek Amerikaanse opvattingen over de vrije markt onder vuur liggen. Het gaat in het bijzonder om het vrije kapitaalverkeer. De recente bijna-ondergang van het Amerikaanse hedgefund Long-Term Capital Management (LTCM), dat met tientallen miljarden dollars aan geleend geld van onder meer internationale banken speculeerde, heeft dat vuur alleen maar aangewakkerd.

Japan komt in Washington met een voorstel om in tijden van crises het korte kapitaalverkeer in emerging markets aan banden te leggen. Volgens de Nederlandse vertegenwoordiger bij het IMF, De Beaufort Wijnholds, staat het vorig jaar nog door alle landen gefiatteerde IMF-plan om te streven naar volledig vrij kapitaalverkeer voorlopig op een laag pitje. Canada wil dat er een regeling komt die schuldenlanden in staat stelt bij een dreigende crisis tijdelijk de kortlopende verplichtingen te bevriezen.

Tokio zal de ministers van de G-7 morgen ook voorstellen doen over regulering van hedgefunds. Deze pools van geleend speculatief kapitaal vallen nu niet onder het bankentoezicht. Voorzitter Alan Greenspan van de Fed (het stelsel van Amerikaanse centrale banken) erkende gisteren in een hoorzitting voor het Congres dat LTCM vorige maand met een miljardeninjecte van internationale banken is gered omdat het een “systeemrisico” voor de economie vormde.

De Britse minister van Financiën, Gordon Brown, zei eerder deze week dat de hedgefund-affaire duidelijk maakt dat gebrek aan “transparantie en toezicht” op de financiële markten niet alleen iets van opkomende economieën is. Hij wil dat er een zogenoemd Standing Committee for Global Financial Regulation komt. In deze nieuwe instelling zouden IMF, Wereldbank, Comité van Bazel en andere internationale toezichthouders moeten zijn vertegenwoordigd. Brown sprak eerder deze week tijdens een Gemenebest-bijeenkomst van een orgaan dat zich moet bezighouden met internationaal toezicht op de financiële systemen van alle landen en de internationale kapitaalstromen.

De Amerikaanse minister van Financiën, Robert Rubin, riep gisteren in een toespraak tot zakenlieden in New York op tot “nieuwe openheid” op internationaal financieel gebied. Hij sprak over de noodzaak van een “op de markt gebaseerd systeem” dat minder vatbaar is voor systeemschokken.

Rubin noemde het “essentieel” dat de particuliere sector in de lasten deelt bij de oplossing van de huidige crisis. Critici hebben de afgelopen periode de via het IMF samengestelde hulppakketten voor de Aziatische crisislanden van meer dan 100 miljard dollar gehekeld, omdat veel geld terechtkomt bij internationale banken en rijke buitenlandse investeerders, die op deze manier beloond worden voor hun roekeloze investeringsgedrag.

De Verenigde Staten hebben in de zogenoemde G-22, waarin ook een aantal opkomende economieën zitten, een voorstel uitgewerkt om particuliere investeerders te laten meedelen in de financiële lasten van een crisis. Zo zou er een nieuw soort obligaties moeten komen, waardoor bij een crisis alle obligatiehouders aangesproken kunnen worden op hun bijdrage in de lasten.

Frankrijk en ook Nederland hebben kritiek op het opereren van de VS binnen de eerder dit jaar gevormde G-22, omdat veel landen daarin niet zijn vertegenwoordigd. Frankrijk wil voorstellen het beleidsbepalende Interim-Comité, waarin alle landen direct of indirect met ministers zijn vertegenwoordigd, tot een daadwerkelijk politiek besluitvormend orgaan te maken. Nederland steunt dit Franse voorstel, dat deel uitmaakt van een vorige week door minister Strauss-Kahn aan de ministers van de Europese Unie gepresenteerd twaalfpuntenplan.

De Japanse minister Miyazawa zal morgen aan de G-7-ministers een bilateraal hulplan van 30 miljard dollar presenteren voor de Aziatische crisislanden. Het gaat onder meer om kredietgaranties van de Japanse Export-Importbank, aankoop van door de crisislanden uitgegeven staatsobligaties en rentesubsidies. Spanje komt met een voorstel voor Europese steun aan Latijns Amerika.

Inmiddels werken de VS met het IMF en particuliere banken aan een steunpakket van mogelijk 30 miljard dollar voor Brazilië, voor het geval daar een crisis dreigt.