Boomdief

Le Monde is een van de laatste bolwerken van de geschreven journalistiek die het doet met letters zwart op wit, een enkel venijnig lijntekeningetje van Sergvej of Pessin, en als het niet anders kan een foto. Kleuren worden ook bijna niet gebruikt; op z'n hoogst een beetje rood en blauw voor een minimale versiering of als er een vlag moet worden vertoond.

Meestal is Le Monde een krant met benijdenswaardig veel letters. Van foto's wordt de schrijvende journalist gemakzuchtig en gigantische foto's met hypermodern veel wit eromheen zoals de ontwerper het dicteert, maken hem overbodig. Het ergst is het als zijn tekst in een kleur wordt gezet en vervolgens op een fond in een andere kleur, zodat het geheel wel prachtig om te zien is maar niet meer te lezen valt. Daarmee is de schrijvende journalist gekild, zal ik maar zeggen, door het design.

Maar er zijn uitzonderingen. Dankbaar ben ik voor de geavanceerde kleurendruk als er weer een schilderij is gestolen of voor 80 miljoen 'aangekocht'. Niet gekocht dus. Onder het half miljoen kun je nog iets kopen; daarna wordt het aankopen. Door de kleurendruk kreeg het plaatje van de Victory Boogie Woogie iets van de magie die het schilderij moet hebben, en dat niet alleen. Ook de 80 miljoen verscheen in een reliëf dat dit bedrag zwart op wit nooit zou hebben gehad. Zo wordt kleur informatief.

En nu weer, en opnieuw een schilderij van Piet Mondriaan, De Boom. Als ik tot stelen was gedwongen zou ik het eerder van de muur hebben gehaald dan de Victory B.W. Waarom? Eigenlijk om alles. Om zijn durf met kleur, het donkerblauw begrensd door de zwarte takken en daaronder het lichtgroen laaiende.Het weiland is wel noodzakelijk, want de boom moet ergens vandaan komen, maar dit weiland hangt er toch een beetje bij, wat je merkt als je het onderste kwart van het schilderij afdekt. Het interessantst zijn de lijnen van de boom. Geen boom die je iedere dag tegenkomt. De Mondriaanboom is op deze manier gegroeid om de kleurvakken in het zwart gevangen te nemen, links en rechts in wervelkolommen en in het midden in een ware omsingeling van takken. Als je door een gemiddelde kale boom op straat of waar dan ook naar een strakke winterse lucht kijkt, zie je dat echte bomen met het hemels blauw iets anders doen. De takken verkavelen het tot een chaos. De boom van Mondriaan schept orde.

De schilder was toen een jaar of 36. Omstreeks dezelfde jaren waren Picasso en Braque aan hun revolutie bezig. Eigenaardige gedachte, nu, ter gelegenheid van de diefstal: Mondriaan zelf, de wereld van de kunst, het publiek, de exegeten en museumdirecteuren hadden er geen idee van wat er nog zou komen. wisten niet wat ze boven het hoofd hing. Achteraf kun je zien waar het hem om begonnen was, toen al: orde stichten met zijn lijnen, om binnen deze orde de opmars van de kleuren te schilderen.

Ik geef toe dat de lezer met een uitleg als deze niets opschiet. Zoals altijd in de beeldende kunst: woorden kunnen soms verhelderend zijn, maar meestal niet, en er gaat niets boven zelf kijken. In geval van diefstal of aankoop, is dat mogelijk, ook in de krant, dank zij de moderne kleurendruk. Er zijn drie manieren om een beroemd schilderij weer onder de aandacht van een groot publiek te brengen: door er een mes in te steken, het te stelen of het aan te kopen. De laatste manier is verreweg de beste, daarover zullen ook degenen die de 80 miljoen aan liefdadigheid hadden willen uitgeven, het mee eens zijn.

En dan komt het stelen. Als u het voor het stelen had, welk schilderij zou dan het eerst aan de beurt zijn? Ik geef mijn eigen voorbeelden. Het zelfportret dat Goya gemaakt heeft toen hij uit Spanje was verbannen en zich in Bordeaux had gevestigd. De 78-jarige, stokdoof, heeft zijn hoed een ietsje schuin opgezet en hij kijkt u aan, monter, spottend, onverslaanbaar, als een vitaal heer die nog 60 moet worden. En dan Van Gogh, zijn caféterras in Arles, in de late avond. Ga daar zitten. De warmte van de dag komt nog uit de straat. Wat drinken we? Een pernod, lijkt me. En dan komt plotseling Goya om de hoek gewandeld, met een wandelstok natuurlijk hoewel hij die niet nodig heeft, behalve om losjes mee te zwaaien en op de stenen te tikken. Enzovoort.

Maar wat moet je met een gestolen schilderij doen, behalve om er op een geheime plaats in je eentje naar te kijken? Laten zien kan niet. Voor je het weet heb je een Linda Tripp over de vloer. Mooie schilderijen zijn om te vertonen en erover te praten. Het verhaal gaat dat de vroegere eigenaar van de Victory B.W. het in zijn slaapkamer had gehangen. Onbegrijpelijk. Dat alleen al rechtvaardigt een aankoop. Mondriaans Boom hangt nu ook ergens, onbekeken behalve door de dader, een gierig mens die per slot van rekening ons allemaal heeft bestolen. Dat we niet weten wat er met het gestolene gebeurt is het smerige, tenslotte, van iedere diefstal.