Duitse Groenen hongeren naar politieke macht

Op het niveau van de deelstaten heeft Duitsland intussen enige ervaring opgedaan met samenwerking tussen SPD en Groenen. In rood-groene coalities vormen de Groenen vaak een onberekenbare factor.

BONN, 1 OKT. De Groenen hebben zo'n honger naar de macht, dat ze vandaag in Bonn opvallend terughoudend aan informele besprekingen zijn begonnen met de SPD om onder leiding van toekomstig kanselier Gerhard Schröder een coalitie te vormen. Maar hoe lang kunnen de ecologische en pacifistische stoorzenders in bedwang worden gehouden? Anders dan SPD-partijvoorzitter Oskar Lafontaine, die de traditioneel linkse achterban kunstig regisseert, heeft fractieleider Joschka Fischer het afgelopen jaar enkele malen pijnlijk de greep verloren op zijn onberekenbare partij.

Fischer en het grootste deel van de Bondsdagfractie mogen tot de realistische vleugel van de Groenen worden gerekend, maar de partij bestaat grotendeels nog uit pacifistische milieu-activisten, die bereid zijn 'veldslagen' te leveren om hun principes te redden. Dat bleek het afgelopen jaar alleen al bij de chaotische totstandkoming van het verkiezingsprogramma, bij de hardnekkige weerstand tegen atoomtransporten naar Gorleben en het wegstemmen van uitbreiding van de NAVO met de Oost-Europese landen.

Bij de coalities tussen SPD en Groenen, die in verschillende deelstaten al bestaan, is het succes van de samenwerking minder zichtbaar dan de conflicten. De Groenen willen niet dat er in snelwegen wordt geïnvesteerd, ze wijzen uitbreiding van bruinkoolwinning af als energiebron, ze proberen investeringen van de industrie te blokkeren zodra 'het milieu' in het geding is. De aanleg van oliepijpleidingen, uitbreiding van de auto-industrie, het stilleggen van kerncentrales of een hoge-snelheidstrein leveren slepende debatten op.

Een weinig florissant voorbeeld is de rood-groene regering in de aan Nederland grenzende deelstaat Noordrijn-Westfalen, die de laatste jaren in een voortdurende crisis gewikkeld is. Al vele jaren voeren de Groenen een heftige strijd om de ontwikkeling van een bruinkolenproject 'Garzweiler II' te blokkeren. De milieuminister van de Groenen stelt alles in het werk om de desbreffende industrieën geen toestemming te geven, hoewel de SPD vast van plan is het project, dat vele tienduizenden banen oplevert, door te zetten.

'De Groenen zijn tegen kernenergie, ze zijn tegen bruinkool. Waar halen we dan onze energie vandaan?', is de reactie van de sociaal-democraten.

Joschka Fischer is ettelijke keren vergeefs naar Düsseldorf getrokken om de verbeten tegenstanders in zijn partij te sussen. Sinds minister-president Wolfgang Clement, een trouwe bondgenoot van Gerhard Schröder, in het voorjaar het roer van Johannes Rau overnam is de rust enigszins teruggekeerd. Er heerst 'gewapende vrede' in het Roergebied. Clement had het als voormalig minister van Economische Zaken flink aan de stok met de Groenen. Maar een dramatische breuk van de coalitie in de machtige Duitse deelstaat is geen prettig vooruitzicht voor Schröder om 'rood-groen' in Bonn te realiseren.

Bij de SPD in Bonn heerst echter optimisme over de toekomstige coalitiepartner. Schröder weet als minister-present van Nedersaksen hoe hij “dat varkentje moet wassen”. Zelf regeerde hij van 1990 tot 1994 met de Groenen in Hannover, waaraan de Groenen-partijvoorzitter Jürgen Trittin ook deelnam.

In die jaren liet hij de Groenen voelen wat hij onder economische 'modernisering' verstaat. Tegen de zin van de coalitiepartner in, zette Schröder door dat er een pijpleiding in de Waddenzee werd aangelegd, net als een oefenbaan voor testritten van Daimler in Papenburg. Daaraan heeft de toekomstige kanselier als 'Genosse der Bosse' bij de Groenen de reputatie te danken 'milieuvijandig' te zijn.

De SPD heeft politici van de Groenen in het dagelijkse politieke bedrijf op lokaal niveau meegemaakt als “strikt rationeel”, zegt Schröder in interviews. Maar direct na zijn verkiezingsoverwinning deze week zei hij, dat het succes van de coalitie vooral bleek uit de verkiezingsuitslag. Die leverde Schröder in 1994 de absolute meerderheid op, zodat hij geen coalitie meer met de Groenen hoefde te vormen.

Waar milieu en werkgelegenheid probleemloos samengaan, zijn tussen SPD en Groenen weinig problemen te verwachten. Maar zodra de infrastructuur in het geding is, de verkeerspolitiek, de traditionele energiewinning en het aantrekken van industrieën, raken de twee partijen in conflict.

Nog voor de coalitiebesprekingen, die morgen officieel beginnen, goed en wel op dreef zijn, zakten de koersen van de energiebedrijven in Frankfurt in elkaar - uit vrees voor 'rood-groen' heet het op de beursvloer. De gematigde vakbondsleider Hubertus Schmoldt van de invloedrijke bond voor de energie- en chemie-industrie waarschuwde deze week voor drastische maatregelen tegen de atoomindustrie, waar vele duizenden arbeidsplaatsen gevaar lopen.

Gezien de onberekenbare achterban zijn Schröder en de SPD er bij de coalitiebesprekingen vooral op uit de Groenen vast te leggen op een concreet regeringsprogramma, zodat tussentijds geen blokkades door partijcongressen ontstaan. Want ook op andere gebieden is er genoeg brandstof voor conflicten voorhanden. Zo willen de Groenen bij het bestrijden van criminaliteit het afluisteren van woningen ongedaan maken, ze zijn voor een soepeler asielpolitiek, het sociaal stelsel moet ingrijpend worden veranderd, de benzineprijs willen ze sterk verhogen. En in de Bondsdag hebben de Groenen zich uitgesproken tegen uitbreiding van de NAVO met de Oost-Europese landen.

In ieder geval kan Joschka Fischer zich met zijn Realo-vleugel gesterkt voelen, want van de 47 nieuwe afgevaardigden in de Bondsdag worden er 26 tot 30 als realisten beschouwd, voor wie compromissen onderdeel zijn van de dagelijkse politiek. De linkervleugel zou nog uit 17 tot 21 man bestaan. Om te voorkomen dat de Realo's in hun beslissingen eenzaam voor de partij uitlopen, wat Fischer eerder dit jaar overkwam bij het opstellen van het omstreden verkiezingsprogramma, willen ze een 'partijhervorming' doorvoeren.

Op het partijcongres eind oktober, dat moet instemmen met een coalitieprogramma, hopen Fischer en zijn Realo's de hervorming door te drukken, om de traditioneel sterk autonome partijen in de deelstaten in het gareel te krijgen.

De macht zal ze disciplineren, merkte Schröder deze week lakoniek op. “Fischer is bereid morgen Kosovo binnen te vallen, als hij maar aan de regering mag deelnemen”, liet een prominente SPD-er zich in Bonn ontvallen. “Desnoods zonder VN-mandaat”.