Afscheid Meciar bedreigt cohesie van oppositie

Het afscheid van premier Meciar stelt de samenwerkende oppositie in Slowakije voor een probleem: kan ze haar cohesie handhaven nu het belangrijkste onderlinge bindmiddel - de afkeer van Meciar - wegvalt?

BOEDAPEST, 1 OKT. Vlado is uitgestreden. Vier dagen lang hield premier Vladimír Meciar de bevolking van Slowakije in spanning. Zou hij de dramatische verkiezingsnederlaag van zijn regeringscoalitie accepteren? Of zou hij nog één keer wild om zich heen slaan en terugkomen? De afgelopen jaren was alles mogelijk in Slowakije, dus waarom zou Meciar niet nog voor een laatste onaangename verrassing zorgen? Wat voerde hij in zijn schild? Waarom gaf hij geen reactie op de verkiezingsuitslagen?

Gisteravond gaf de krachtpatser van de Slowaakse politiek eindelijk het antwoord. Hij kapt ermee. Als een 'echte democraat' erkent hij zijn verkiezingsnederlaag en trekt zijn consequenties. Emotioneel en sentimenteel, als een echte zoon van het Slowaakse volk.

Nog één keer kreeg de verzamelde oppositie de volle laag. Slappelingen zijn het, mensen die hun land niet verdedigen tegen overheersing door andere staten. Zij zullen het land zeker naar de ondergang leiden, aldus Meciar in zijn laatste optreden.

En nu? De vier grote oppositiepartijen kunnen opgelucht ademhalen dat Meciar zonder slag of stoot plaats maakt. De politieke blokkade die het land de afgelopen jaren praktisch tot stilstand heeft gebracht kan worden doorbroken. Meciar's Beweging voor een Democratische Slowakije (HZDS) blijft weliswaar de grootste partij, maar een HZDS met Meciar is een wezenlijk andere partij dan een HZDS zonder de grote leider. De resterende partijtop bestaat uit mensen die zich bij de privatisering van staatseigendommen aanzienlijk hebben verrijkt.

Hun eerste belang is nu het veiligstellen van hun eigendommen. Daarover moet onderhandeld worden met de nieuwe machtshebbers. Meciar creëert met zijn vertrek de politieke ruimte die daarvoor nodig is.

Maar het democratisch vertrek van Meciar stelt de Slowaakse oppositie ook voor grote problemen. Met elkaar wisten de vier oppositiepartijen 93 van de in totaal 150 zetels te winnen in het parlement. De verkiezingsinzet was simpel: weg met Meciar. Het resultaat lijkt een comfortabele basis om een nieuwe regering te vormen en in versneld tempo wetgeving door te voeren die Slowakije weer in stabiel vaarwater moet brengen.

De leiders van de twee grootste oppositiepartijen Mikulaš Dzurinda van de Slowaakse Democratische Coalitie (SDK) en Jozef Migaš van de Partij voor Democratische Links (SDL) zijn al dagen bezig om gemeenschappelijke uitgangspunten te formuleren. Wat niet gemakkelijk is omdat de SDK en de SDL er op onderwerpen als economisch en sociaal beleid heel verschillende denkbeelden op na houden. Politiek staan ze lijnrecht tegenover elkaar. En dat geldt ook voor de kleinere oppositiepartijen, de centrum-linkse Partij voor Burgerbegrip (SOP) en de Hongaarse coalitie (SMK) die weer heel eigen agenda's hebben, maar toch een plaatsje verwachten in de nieuwe regering.

En het oppositieblok wordt niet alleen verdeeld door politieke tegenstellingen. Ook in de persoonlijke schort er het een en ander. Bijna alle betrokkenen komen ui de Meciar-stal. Sommigen, zoals de liberalen binnen de SDK, hebben al in een heel vroeg stadium met hem gebroken. Anderen zijn nog een eindje meegelopen tot ze door de autocratische Meciar buitenspel werden gezet.

Nog weer anderen, zoals verschillende vooraanstaande leden van de SOP, hebben zich pas van Meciar losgemaakt toen het land de aansluiting bij Europa al kwijt was en de ene Westerse ambassadeur na de andere bij de regering Bratislava kwam demarcheren over de bedenkelijke democratische ontwikkelingen in het land. Veel onderling vertrouwen en respect is er dan ook niet onder de oppositieleiders.

Onder Meciars leiderschap is Slowakije veranderd in een politieke woestenij. Politieke partijen ontberen beleid, persoonlijke tegenstellingen bepalen de politiek. Met andere woorden: na Meciar's vertrek moet de democratie opnieuw worden ingevuld.