Liever impopulair dan fout, zegt Blair

De Britse premier Tony Blair wordt volwassen. “Ik geloof in de welvaartsstaat” zei hij in zijn toespraak tijdens het congres van Labour in Blackpool. Toch is het volgens hem tijd voor impopulaire beslissingen. Alleen zo kan de welvaartsstaat worden gered.

BLACKPOOL, 30 SEPT.Het Labour-congres van een jaar geleden was een overwinningsfeestje. De toekomst lacht ons toe, zei de kersverse Britse premier Blair toen. Gisteren klonk opnieuw minutenlang applaus voor hem. Maar voor zijn partij had Blair in de bladgouden balzaal van de Winter Gardens in Blackpool een andere boodschap: stoelriemen vast.

Want na anderhalf jaar regeren wachten zware tijden. Blair maakte duidelijk dat het hem ernst is met de hervormingen van de sociale zekerheid, de gezondheidszorg en het onderwijssysteem, al zullen die pijn doen.

En zijn harde economische beleid blijft ongewijzigd. “Het is beter om impopulair te zijn dan fout”, aldus Blair. Inbinden is er daarom niet bij. “No backing down”, zei hij wel vier keer.

De vakbonden zijn bezorgd over massale ontslagen en een mogelijke recessie. Zij hebben de regering herhaaldelijk gevraagd om meer lucht, door een renteverlaging en een devaluatie van het pond. Maar volgens Blair is juist met zulke ingrepen de economische gezondheid vroeger “opgeofferd”.

Klagende bedrijven kregen met dezelfde knoet. “Geef toe”, zei Blair. “Jullie echte probleem is niet het dure pond en de hoge rente, maar het tekort aan eersteklas managers, te weinig investeringen, te weinig productiviteit en het veel te wisselvallige regeringsbeleid in de afgelopen decennia.”

Tenslotte moest ook de gerevitaliseerde linkervleugel van zijn eigen partij het ontgelden, die hem de afgelopen weken met kritiek heeft bestookt wegens zijn plannen om te korten op bijstand en uitkeringen aan frauderende arbeidsongeschikten, om hogere eisen te stellen aan onderwijzers en om slechte schoolhoofden te ontslaan. “Ik geloof in de welvaartsstaat”, zei Blair gisteren. “Maar vertel ons niet dat wij verraad plegen als hervorming de enige kans is om de welvaartsstaat te redden.”

Dat kan volgens hem maar op één manier: “samen, met ons - dat is de uitdaging.”

Na anderhalf jaar regeren voelt Blair zich kennelijk zo zeker van zijn zaak, dat hij niet bang is om vijanden te maken. Blair lijkt op Thatcher, luidden veel Britse commentaren. Ook zij zette een jaar na haar aantreden de hakken in het zand met de mededeling: “The lady's not for turning.” Het is, vinden velen, een logische stap in de volwassenwording van elke premier.

Na een jaar heeft Blair veel van zijn “prekerigheid” en “glibberige ideologie” verloren, schrijft de Financial Times vanmorgen. In plaats daarvan heeft hij een brug geslagen tussen de morele waarden waarop Labour in de oppositie altijd hamerde en de pragmatische keuzen die elke regering moet doen, aldus de FT. The Guardian, vorige week nog op de hand van Blairs critici, noemt diens “realiteitszin” nu “formidabel”.

Of dat pragmatisme werkt, moet blijken in de onvoorspelbare praktijk. Neem het volgende rampscenario. De economie zakt in en de miljarden die Blair heeft beloofd voor onderwijs, ziekenzorg en loonmaatregelen voor de allerarmsten blijken er toch niet te zijn. Het aantal werklozen stijgt. Bij verkiezingen voor de nieuwe parlementen in Schotland en Wales verliest Labour aan nationalisten, waardoor zijn meerderheid ook in Westminster op het spel komt te staan. En anders dan de premier willen zijn landgenoten massaal niet aan de euro. Wat dan?

De volgende verkiezingen worden uiterlijk in 2002 gehouden. Volgend jaar beginnen de campagnes. Het is niet moeilijk om Blairs speech ook in dat licht te lezen: als poging om traditionele Labour-kiezers, wier ledental blijft slinken en die de neiging hebben steeds minder vaak te stemmen, aan de partij te blijven binden. Met onderwerpen die hen rechtstreeks aangaan en met een nieuw - maar wel degelijk glibberig - beroep op traditionele familiewaarden.

Het maakt ook aannemelijk waarom Blair gisteren maar weinig aandacht besteedde aan een paar andere toekomstige controverses. De pensioenenhervorming die voor miljoenen bejaarden hard nodig is, maar miljarden kost. De hervorming van het kiesstelsel naar proportionele vertegenwoordiging, waarvan de Blair in de oppositie nog een voorstander was, maar die nu wel eens nadelig voor Labour zou kunnen uitvallen. En de euro, waarover hij geruststellende geluiden maakte - “alles op zijn tijd, goed voorbereiden, alleen als we er zelf beter van worden” - maar die alles in zich heeft om een nationale splijtzwam te worden. Stoelriemen vast is wel de minste raad die Blair kan geven - ook aan zijn eigen regering.