De Fed in actie

ER KLONK BOEGEROEP op de beurs van Wall Street toen de Federal Reserve, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, gisteren een verlaging van zijn officiële rentetarief aankondigde. De verlaging met een kwart procentpunt was minder dan waarop de financiële wereld had gehoopt, maar het was het duidelijkste signaal tot nu toe dat het ernst is met de internationale financiële crisis en dat er dringend iets moet gebeuren. De Fed neemt het voortouw - naar mag worden aangenomen in nauw overleg met de Europese Centrale Bank en de afzonderlijke centrale banken van de grote industrielanden.

Het rentetarief is het belangrijkste instrument van centrale banken om de geldhoeveelheid en, indirect, de economie te sturen. De Amerikaanse rente is bovendien mede bepalend voor de koers van de dollar en daarmee van grote invloed op de rest van de wereld. Een lage rente is gunstig voor financiële markten, een hoge rente remt de economische ontwikkeling. Het is dus de kunst om de rente precies af te stellen. Alan Greenspan is daarin tijdens zijn elf jaar als voorzitter van de Fed wonderwel geslaagd.

Maar nu doet zich, als gevolg van de financiële crisis die door de wereld raast, een abnormale situatie voor. In paniek en afkerig van ieder risico zoeken beleggers massaal hun toevlucht tot de veiligst geachte belegging ter wereld, Amerikaans schatkistpapier. Hoe meer geld daar naar toe stroomt, des te lager de vergoeding is. Met als gevolg dat de rente op dertigjarige Amerikaanse staatsleningen onlangs onder het niveau van de officiële rente was gedoken. Dat is ongebruikelijk. Alsof het veiliger zou zijn om dertig jaar lang geld uit te lenen aan de Amerikaanse overheid dan voor een etmaal op de geldmarkt.

CENTRALE BANKEN manipuleren het rentetarief doorgaans met het doel inflatie te beteugelen. Op het ogenblik vormt in de Verenigde Staten, en trouwens ook in de Europese Unie, inflatie geen bedreiging. Van deflatie - een spiraal van dalende prijzen en lonen - is (nog) geen sprake, maar wel van een minieme inflatie. De groei van de Amerikaanse economie lijkt na zes jaar en onder invloed van de Azië-crisis in snel tempo te verflauwen. Verlaging van de rente is onder die omstandigheden alleszins gerechtvaardigd. Een lagere Amerikaanse rente en een goedkopere dollar verminderen bovendien de druk op landen die in financiële moeilijkheden verkeren.

DE KEERZIJDE van renteverlaging is dat deze een nieuwe 'luchtbel' op de beurzen kan veroorzaken, een verschijnsel waarvoor Greenspan al bijna twee jaar geleden heeft gewaarschuwd. De kunst is dus om met het rentebeleid een 'zachte landing' van de oververhitte effectenbeurzen te bewerkstelligen en tegelijkertijd de financiële crisis in de wereld te beteugelen. Dat kan de Fed niet alleen. Ook de Europese centrale banken (en binnenkort de ECB) zullen zich hierbij moeten aansluiten. Voor een belangrijk deel ligt de verantwoordelijkheid voor de directe toekomst van de wereldeconomie in de handen van een handvol centrale bankiers. Ook al slagen ze er de komende maanden in om de wereldeconomie de goeie kant op te sturen - het is een omineuze vaststelling.